Recensies boeken

Schitterend Lichaam

21 november 2020

Estefanía Pampín Zuidmeer

Mensenvlees is het nieuwe dierenvlees. Dystopische roman van de Argentijnse schrijfster Agustina Bazterrica

Door een gevaarlijk virus is er een einde gekomen aan de consumptie van dierenvlees: het virus zit in dieren en is dodelijk voor mensen.  Maar de vraag naar vlees blijft bestaan en men vindt een radicaal alternatief. De dystopische roman Schitterend Lichaam van de Argentijnse auteur Agustina Bazterrica (1974, Buenos Aires) beschrijft een bizarre wereld waarin kannibalisme de norm is.

Marcos Tejo werkt als opzichter in een verwerkingsbedrijf waar hij verantwoordelijk is voor het verloop van de slacht en de productie van ‘speciaal vlees’. Hij heeft het moeilijk met de ‘transitie’. Voorheen werkte hij met koeien en varkens. Maar nu wordt hij ’s nachts badend in het zweet wakker, omdat hij weet dat hem weer een dag van mensen slachten te wachten staat.

“Half karkas. Bedwelmer. Slachtlijn. Spoelplaats. Die woorden komen in zijn hoofd en beuken op hem in. Ze maken hem kapot. Maar het zijn niet alleen woorden. Het is het bloed, de zware geur, de routine, de gedachteloosheid.”

Marcos heeft moeite met de woorden waarmee men het speciaal vlees omschrijft. Woorden die de wereld versluieren. Handige, hygiënische, legale woorden. Niemand mag ze ‘mensen’ noemen, omdat ‘ze’ daarmee een identiteit zouden krijgen. Woorden als kannibalisme zijn verboden. Daarentegen gebruikt men de woorden product, vlees, speciaal vlees, hoofden, stapel. Hij probeert afstand te houden om zijn werk te kunnen doen. Tot een zakenrelatie hem een ‘exemplaar’ cadeau doet voor gebruik thuis. Kan Marcos nog op dezelfde voet verder?

Dehumanisatie

Bazterrica weet in haar boek scherp te beschrijven hoe groepen mensen in deze bizarre wereld hun menselijkheid verliezen. De samenleving komt met allerlei argumenten om het eten van mensenvlees te rechtvaardigen: want in de wereld die ze schetst is ‘speciaal vlees’ een antwoord op globale problemen als overbevolking en armoede.

Bazterrica beschrijft het algehele proces van vleesproductie: van fokkerijen, de transporten tot het slachthuis. Zelfs het ‘speciaal vlees’, het eindproduct, wordt uitvoerig afgebeeld: spiesjes met oren, vingers en tenen onder de naam ‘barbecuemix’. Tong in vinaigrette. De lezer moet een sterke maag hebben bij dit boek. Want Bazterrica omschrijft alle fases van de vleesproductie tot in alle details. Daardoor krijgt de lezer geen verzachtende filter over wat de ‘hoofden’ moeten ondergaan om anderen van vlees te voorzien. Een beschrijving uit het slachthuis:

“In de hal met rusthokken hangt een penetrante, zurige lucht. Hij denkt dat het angstzweet is. Ze gaan de trap op naar een hangend bordes vanwaar ze de hele lichting kunnen overzien. Hij vraagt of ze zachtjes willen praten omdat de hoofden rustig moeten blijven, elk plotseling geluid kan ze aan het schrikken maken en als ze nerveus zijn is het lastiger om met ze te werken. Beneden hen zijn de hokken. De hoofden zijn nog onrustig van de reis ook al zijn ze vanochtend vroeg al uitgeladen. Ze bewegen schrikachtig.”

Maar wat ze beschrijft is niets anders dan de dagelijkse praktijken uit de intensieve veehouderij: het ellendige leven van dieren in hokken, de zware transporten, de gruwelijke slacht. Ze beschrijft deze processen met dezelfde kilheid en afstandelijkheid als waarmee dieren vandaag de dag als product gezien en behandeld worden. Zoals ze zelf in een interview tegen de Argentijnse krant El Clarín zei: “ik heb niets verzonnen, ik deed alleen onderzoek en verplaatste het naar een recente toekomst of een parallelle realiteit”.

Elkaar opeten

Schitterend Lichaam is niet alleen een dystopisch verhaal. Het is een aanklacht tegen de wijze waarop dieren gebruikt en behandeld worden in een geïndustrialiseerd systeem voor vleesconsumptie. Bazterrica spoort de lezer na te denken: als die praktijken wreed zijn voor mensen, geldt dan niet hetzelfde voor dieren? Het boek is geen propaganda voor veganisme. Ze is zelf vegetariër en wil de lezer aansporen om na te denken over dagelijkse keuzes waar wreedheden uit voortkomen. Maar ook zit er een symbolisch component in het verhaal. Bazterrica ziet dat mensen in de huidige samenleving elkaar op andere manieren ‘opeten’, waarbij het belang van de ene zwaarder weegt dan dat van de ander. Het boek is ook een aanklacht tegen wreedheden in het algemeen.

Schitterend Lichaam is een spannend, intrigerend, prikkelend en soms ook misselijkmakend en angstaanjagend boek. Waarschuwing: niet lezen vlak voordat je gaat slapen.

De roman kreeg veel positieve reacties in Argentinië en daarbuiten. Het boek werd vertaald in het Engels, Frans, Duits, Chinees, Turks, Russisch, etc. In Argentinië won Agustina met deze roman de prestigieuze literatuurprijs Premio Clarín Novela.

Lees ook onze recensie van De ziel in het bloed van Ana Paula Maia en ons redactioneel over vlees

Agustina Bazterrica, Schitterend lichaam, Uitgeverij Atlas Contact, 2020, ISBN 9789025453671, 240 pag., €22,99, vertaling: Heleen Oomen

Bron(en): Wikipedia, Youtube

Gerelateerde berichten

De ziel in het bloed

De ziel in het bloed

“Niets in dat smakelijke hapje herinnert aan de verschrikking die erachter schuilt.” Tja, een hamburger kan natuurlijk tot je favoriete snacks behoren, maar deze zin uit de novelle De ziel in het bloed van de Braziliaanse schrijfster Ana Paula Maia (1977) laat weinig ruimte voor misverstand of wegkijken.

Lees meer
Pitou van Dijck ziet het einde van de Amazone

Pitou van Dijck ziet het einde van de Amazone

Dat het slecht gaat met het grootste regenwoud op aarde weten we ondertussen wel. De inheemse gemeenschappen in het Amazonegebied zien hun territorium kleiner worden, de biodiversiteit neemt af en het mondiale klimaat lijdt mee. Ongeveer elk jaar wordt weer een groter stuk bos gekapt voor hout, veeteelt, grootschalige landbouw, mijnbouw, opwekking van energie (stuwmeren) én wegen. Dat laatste heeft de bijzondere interesse van econoom Pitou van Dijck, die jarenlang verbonden was aan het CEDLA, het onderzoeksinstituut voor Latijns Amerika van de Universiteit van Amsterdam.

Lees meer
agsdi-globe

Politiek & Maatschappij

agsdi-portrait

Kunst & Cultuur

agsdi-camera

Vrije tijd & Toerisme

agsdi-income

Economie & Ondernemen

agsdi-leaves

Milieu en Natuur

agsdi-learn

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This