Recensies boeken

Onheil over Taitara

5 augustus 2016

Roman van de Braziliaanse schrijver José J. Veiga

Soms is het beter om je niet met zaken te bemoeien. Vandaar dat de elfjarige Lu(cas) van zijn moeder Vi het dwingende advies krijgt om niet de straat op te gaan. In plaats daarvan tekent hij de lotgevallen op die de familie in het stadje Taitara ten deel vallen. Het resultaat is de roman Onheil over Taitara van de Braziliaanse schrijver José J. Veiga (1915 – 1999). Lu kijkt enorm op tegen oom Baltazar, oprichter van het bedrijf Companhia Melhoramentos de Taitara (Maatschappij tot Verbetering van Taitara), waardoor Taitara voorgoed verandert.

Iedereen hoopt op voorspoed en werk, maar geleidelijk aan krijgt de Companhia nare trekjes, al heeft niet iedereen dat meteen door. Lu’s vader Horácio treedt in dienst als controleur van het bedrijf, waardoor zijn medeburgers hem bang en onderdanig tegemoet treden. De Companhia schrijft de burgers steeds meer geboden en verboden voor. Het wordt de bevolking net zo min als de lezer duidelijk wat het bedrijf nou precies doet, behalve dat het dictatoriale optreden steeds benauwender wordt. Van de ene op de andere dag lopen er schijnbaar willekeurig muren door de stad, waardoor mensen zijn afgesloten van vrienden, werk en hun buurtsuper. Met de sterkere controle groeit de frustatie.

Het hindert niet dat Veiga niet alles concreet maakt. Integendeel, het benadrukt de penibele situatie waarin de stadgenoten van Lu zich bevinden. Waar liggen de grenzen? Wat is echt en wat is illusie? Het prachtige personage van de goochelaar Grote Uzk biedt even afleiding, maar de vraag is of hij echt bestaat of niet. Het regime van de Companhia beschouwt hem in ieder geval als een gevaar, zo wordt verteld, of liever gezegd: gefluisterd.

Wijs ventje

Hoewel Lu nog een kind is, slaat hij zich er dapper door heen. Niet in de laatste plaats door zijn heimelijke en onuitgesproken liefde voor tante Dulce, de aantrekkelijke vrouw van oom Baltazar. Lu is innemend en best een wijs ventje voor zijn leeftijd. Veiga gebruikt het kinderperspectief op de wereld om het verhaal te vertellen. Ook al begrijpt hij niet alles en is hij niet bij machte om dingen te veranderen, zijn analyse van de situatie is treffend.

Veiga publiceerde dit boek in 1972, tijdens de militaire dictatuur (1964 – 1984) die Brazilië toen kende. Algemeen wordt dit boek, net zoals Veiga’s debuutroman De drie plagen van Manirema, gezien als een aanklacht tegen die Braziliaanse tirannie. Veiga heeft zelf in interviews aangegeven dat zijn werk breder gezien moet worden dan dat: het is een universele aanklacht tegen dictatoriale overheersing in het algemeen.

Zonder het verhaal zwaar of zwartgallig te maken laat Veiga langzaam de repressie en de onzekerheid het verhaal en de stad binnenglippen. Talloze gieren cirkelen boven Taitara, regen komt met bakken uit de hemel vallen. Waarschuwingssignalen voor het naderende onheil zijn legio. Lu ziet, net als sommige controleurs, mannen vliegen in de lucht. Zijn moeder gelooft hem niet. Al spoedig is het verboden om omhoog te kijken.

Onheil over Taitara is een mooi boek dat ik graag verfilmd zie worden, want het heeft met de absurditeit, beklemming en magie alle ingrediënten in zich voor een boeiend verhaal op het grote scherm.

Uitgeverij Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2016, ISBN 9789025300418, €11,99, vertaling: Harrie Lemmens

Deze bijdrage is onderdeel van de Braziliëspecial zomer 2016

 

Gerelateerde berichten

Het derde land

Het derde land

Haar debuut Nacht in Caracas was een groot succes. Nu heeft Karina Sainz Borgo, geboren in Venezuela en sinds 2006 woonachtig in Spanje, opnieuw een geweldige roman geschreven. Het derde land schetst de Latijns-Amerikaanse samenleving in al haar facetten, gruwelijk en tegelijk veerkrachtig en liefdevol, in prachtig proza.

Lees meer
Mijn documenten

Mijn documenten

“Mijn vader was een computer, mijn moeder een schrijfmachine. Ik was een leeg schrift en nu ben ik een boek.” Dit is een typerende zin uit Mijn documenten van de Chileense schrijver Alejandro Zambra (1975). In het verhaal heeft de vader van de verteller een kantoorbaan met elektrische typmachine, de moeder is creatief en houdt van zingen.

Lees meer
De christus van Elqui

De christus van Elqui

Er is een gezegde: ‘Klein dorp, grote hel’. Dat geldt zeker voor de gemeenschap in de roman De christus van Elqui van de Chileense schrijver Hernan Rivera Letelier (1950). Onderling geroddel en sociale controle houden – samen met de feodale machtsverhoudingen tussen bazen en arme mijnwerkers – de sociale verhoudingen in hun oneerlijke, ijzeren greep.

Lees meer
agsdi-globe

Politiek & Maatschappij

agsdi-portrait

Kunst & Cultuur

agsdi-camera

Vrije tijd & Toerisme

agsdi-income

Economie & Ondernemen

agsdi-leaves

Milieu en Natuur

agsdi-learn

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This