Recensies boeken

Colombia: Vrede tegen elke prijs

2 mei 2020

Mark Weenink

Vrede is het meest misbruikte woord, zo lezen we in Colombia: Vrede tegen elke prijs van Gerjan Ekenhorst. Hij zou zo maar eens gelijk kunnen hebben. Vijf decennia burgeroorlog in het Zuid-Amerikaanse land kostte aan ruim tweehonderdduizend mensen het leven. In 2016 sloten de Colombiaanse regering, onder leiding van Juan Manuel Santos, en de guerrillabeweging FARC, aangevoerd door Rodrigo Londoño (Timochenko), vrede.

Mooie woorden werden gesproken, beloftes werden gedaan en Santos kreeg de Nobelprijs voor de Vrede (Timochenko niet). En hoewel het rustiger is dan voorheen, lijkt de oorlog nog verre van over. Zo zijn sinds het sluiten van de vrede honderden sociale leiders vermoord. Ook voormalige FARC-strijders zijn hun leven niet zeker, al meer dan honderd zijn er doodgeschoten.

Ekenhorst gaat op zoek naar de achterliggende problemen van het conflict. Hij spreekt nadrukkelijk over akkoord en akkoorden, enkelvoud en meervoud door elkaar, omdat er zoveel facetten zitten aan het probleem. Overigens pretendeert hij niet in deze ‘schamele’ honderd bladzijden de Colombiaanse problematiek helemaal te doorgronden, in die zin is het vooral een introductie tót.

Drugs is benzine

Hoe verdiep je je in een conflict als dat in Colombia? Wie is wie? En is vrede mogelijk? Is het moreel verantwoord dat mensen die anderen hebben ontvoerd en doodgeschoten nu in het parlement zitten? Ekenhorst verwoordt dillema’s die hij in Colombia tegenkomt. En waarom stemden mensen tégen het vredesakkoord bij een referendum in 2016? Ekenhorst schetst een mengeling van vermeend onrecht, wantrouwen tegen het dictaat van een politieke elite en actieve antipropaganda. De bevolking werd opgehitst door oud-president Álvaro Uribe voorop, vertrouweling van huidige president Iván Duque.

Het vredesakkoord behelst onder andere landhervorming, politieke participatie, gerechtigheid en reparatie voor slachtoffers van het conflict, maar hoe?

Ekenhorst schetst in vogelvlucht de Colombiaanse situatie: corruptie, strijd om controle en bezit van land. Tel daarbij op een zwakke en afwezige staat, waardoor gezag ontbrak en politieke structuren konden ontstaan langs een aantal machtige families die soms terug te leiden zijn tot aan de koloniale tijd. Regelmatig duikt de auteur de geschiedenis in om de huidige situatie te verklaren, bijvoorbeeld de landproblematiek die terug te herleiden is op de tijd van Columbus en zijn conquistadores, toen manschappen als betaling een lap grond kregen.

Het helpt natuurlijk ook niet mee dat er naast de FARC nog andere geweldsactoren actief zijn, zoals guerrillabeweging ELN, paramilitaire groepen en de BACRIM (bandas criminales, een mengeling van georganiseerde criminaliteit, maffia en paramilitairen). Drugs is de benzine waar vele motoren op draaien.

Grote Hollander

In december 2017 studeerde Ekenhorst af op de representatie van de FARC in de Colombiaanse media; van guerrillabeweging naar politieke partij. Dat smaakte naar meer, maar dan liever op een minder academische wijze van schrijven. In februari 2018 toog hij naar Colombia, met deze pocket als resultaat. Hij concludeert – niet verrassend – dat de onderliggende problemen niet opgelost worden en is sceptisch over de toekomst.

De manier waarop Ekenhorst schrijft is net zoals die waarop hij reist: open en nieuwsgierig. Hij is ook eerlijk over hoe het hem vergaat. Een mislukte reis naar Calí – omdat alles is gesloten wegens Pasen, hij krijgt niemand te spreken – komt ook aan bod. In Medellín krijgt hij hete koffie aangeboden na een wandeling in de hitte, als hij gutsend van het zweet aankomt. Als grote Hollander loopt hij rond en knoopt hij praatjes aan met Juan en alleman. “Vraag een Colombiaan waar hij vandaan komt en je krijgt de mooiste verhalen.” Hij voelt zich op zijn gemak. Hij reist kriskras door het land, bezoekt voormalig FARC-territorium en grote steden als Medellín, Bogotá en Calí. Ekenhorst krijgt interessante personen te spreken, bijvoorbeeld een mensenrechtenactivist en een burgemeester. Simpelweg via Facebook komt hij in contact met oud-FARC-strijders.

Op pad

Soms wil Ekenhorst iets te veel, namelijk in de toch al weinige pagina’s niet alleen de Colombiaanse maar ook Latijns-Amerikaanse geschiedenis bespreken. Die zijn nauw verweven, maar hij neemt te grote stappen in tijd en thema, grote onderwerpen als ras, maatschappelijke verhoudingen, vermenging en macht flitsen voorbij. Maar omdat goed voor het voetlicht te brengen, zou het boek drie keer zo dik moeten zijn.

Een klein literatuurlijstje achterin het boek, voor lezers die toch meer willen weten, was nuttig geweest. Een lezer die een beetje ingevoerd is in Colombia, zal weinig nieuws lezen, maar Ekenhorst doet het op een beknopte en laagdrempelige manier in een niet te dik boekje. Als lezer ga je graag met hem op pad.

Gerjan Ekenhorst, Colombia: Vrede tegen elke prijs, Uitgeverij Palmslag, Groningen, 2020, ISBN 9789493059399, 99 pag., €17,95

Gerelateerde berichten

Het derde land

Het derde land

Haar debuut Nacht in Caracas was een groot succes. Nu heeft Karina Sainz Borgo, geboren in Venezuela en sinds 2006 woonachtig in Spanje, opnieuw een geweldige roman geschreven. Het derde land schetst de Latijns-Amerikaanse samenleving in al haar facetten, gruwelijk en tegelijk veerkrachtig en liefdevol, in prachtig proza.

Lees meer
Mijn documenten

Mijn documenten

“Mijn vader was een computer, mijn moeder een schrijfmachine. Ik was een leeg schrift en nu ben ik een boek.” Dit is een typerende zin uit Mijn documenten van de Chileense schrijver Alejandro Zambra (1975). In het verhaal heeft de vader van de verteller een kantoorbaan met elektrische typmachine, de moeder is creatief en houdt van zingen.

Lees meer
De christus van Elqui

De christus van Elqui

Er is een gezegde: ‘Klein dorp, grote hel’. Dat geldt zeker voor de gemeenschap in de roman De christus van Elqui van de Chileense schrijver Hernan Rivera Letelier (1950). Onderling geroddel en sociale controle houden – samen met de feodale machtsverhoudingen tussen bazen en arme mijnwerkers – de sociale verhoudingen in hun oneerlijke, ijzeren greep.

Lees meer
agsdi-globe

Politiek & Maatschappij

agsdi-portrait

Kunst & Cultuur

agsdi-camera

Vrije tijd & Toerisme

agsdi-income

Economie & Ondernemen

agsdi-leaves

Milieu en Natuur

agsdi-learn

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This