Recensies boeken

Scheren zonder spiegel

15 augustus 2011

In de bescheiden poëziebundel Scheren zonder spiegel van Ezra de Haan (1957) kruisen zin, waan en waanzin elkaar. De drie gelijknamige delen van de bundel herbergen korte gedichten die niet moeilijk ogen. Maar, zo waarschuwt de omslag van de bundel al: de waarheid ligt verborgen tussen de regels.

Taal is de essentie van het menselijk wezen, volgens De Haan. Want, zo stelt hij, al wat overblijft van de mens, is het woord. In ‘Schim’ verstopt de aangesprokene zich in woorden. En ‘Schreimachine’ “produceert handenvol tongstrelende teksten in inkt”. De Haan formuleert bedachtzaam en subtiel. Mooie formuleringen als een “We lagen op buiten op een bed frambozen”, in ‘Puzzel’. Of in ‘Ptak’ een mooie beeldspraak: “een woord proeven, als vreemd gerecht dat zoet op de tong ligt”.
In ‘A man del vorm’ bevindt de lezer zich in een alfabetisch labyrint. Want lees je dit gedicht horizontaal, verticaal of diagonaal?

Universele thema’s als liefde, onmacht, schoonheid en vergankelijkheid (‘God in’, ‘Nimf’) komen aan bod. En natuurlijk ook het leven, waarin zintuigen essentieel zijn om waar te nemen. Uit ‘Benen’, een gedicht van amper vijf regels, spreekt lust en passie. Maar ‘Koud’ toont ook de afstand tussen twee zielen.

In het tweede deel, Waan, wordt de toon wat onbestemd. De Haan heeft het over het kadaver van de dag. Een mens moet nadenken, prikkelingen ontvangen (‘Scherf’). Bloed, angst, ongemak verschijnen ten tonele.

Twee gedichten die eruit springen, zijn ‘Ode aan Graham Young’ en ‘Moord in Mishima’. Graham Young was een Britse seriemoordenaar die zijn familie en vele anderen vergiftigde. Hij hield logboeken bij hoeveel welk gif op wat voor een manier werkte. In 1990 overleed hij. Het tweede gedicht borduurt voort op dit lugubere waargebeurde verhaal: uit bewondering voor Young vergiftigde een Japans meisje haar moeder, die na een coma overleed. De Haan bezorgt de lezer hier een ongemakkelijk gevoel.

Hoewel de gedichten qua thematiek veelal universeel zijn, komt Suriname even boven drijven. In gedichten die natuurlijk, elementair en herkenbaar tropisch aandoen: in ‘Paramaribo’ doorklieven bliksemschichten de inktzwarte hemel, staan de straten blank en waaien de palmtoppen woest heen en weer. Storm met een hoofdletter. Maar de rust keert terug in ‘Suriname’, als het water rustig kabbelt aan de Waterkant, zoals altijd al gedaan heeft. En ‘Grikibi’ is een klein, eenvoudig, lieflijk gedichtje, net zoals het geelbuikvogeltje zelf. En gaat het in ‘Twa twa’ over zangvogeltjes, of de Chinese winkeliers, die beiden achter de tralies zitten en vreemde vogels van ver zijn?

Het titelgedicht ‘Scheren zonder spiegel’ gaat over hoe je in het leven staat. Word je verlamd door angst, of durf je te leven en je te scheren zonder spiegel? In het deel Waanzin slaan noodlot en verdoemenis toe in genummerde gedichten (I tot en met XV): stormen, plagen, vernietiging. Bijbelse onheilstijdingen verbleken erbij.

Met Scheren zonder spiegel levert De Haan een ongrijpbare dichtbundel af die tot nadenken stemt en zeker schoonheid herbergt. In de gekozen woorden, maar ook zeker tussen de regels.

Eerder publiceerde De Haan de novelle Vonk (1996), de korte roman Kermis in de hel (1999) en de dichtbundel Ik belde mijn muze (2003).

Ezra de Haan, Scheren zonder spiegel, Uitgeverij In de knipscheer, Haarlem, 2011, ISBN 9789062656738, 72 pag., €16,50

Gerelateerde berichten

Het derde land

Het derde land

Haar debuut Nacht in Caracas was een groot succes. Nu heeft Karina Sainz Borgo, geboren in Venezuela en sinds 2006 woonachtig in Spanje, opnieuw een geweldige roman geschreven. Het derde land schetst de Latijns-Amerikaanse samenleving in al haar facetten, gruwelijk en tegelijk veerkrachtig en liefdevol, in prachtig proza.

Lees meer
Mijn documenten

Mijn documenten

“Mijn vader was een computer, mijn moeder een schrijfmachine. Ik was een leeg schrift en nu ben ik een boek.” Dit is een typerende zin uit Mijn documenten van de Chileense schrijver Alejandro Zambra (1975). In het verhaal heeft de vader van de verteller een kantoorbaan met elektrische typmachine, de moeder is creatief en houdt van zingen.

Lees meer
De christus van Elqui

De christus van Elqui

Er is een gezegde: ‘Klein dorp, grote hel’. Dat geldt zeker voor de gemeenschap in de roman De christus van Elqui van de Chileense schrijver Hernan Rivera Letelier (1950). Onderling geroddel en sociale controle houden – samen met de feodale machtsverhoudingen tussen bazen en arme mijnwerkers – de sociale verhoudingen in hun oneerlijke, ijzeren greep.

Lees meer
agsdi-globe

Politiek & Maatschappij

agsdi-portrait

Kunst & Cultuur

agsdi-camera

Vrije tijd & Toerisme

agsdi-income

Economie & Ondernemen

agsdi-leaves

Milieu en Natuur

agsdi-learn

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This