Recensies boeken

Jelaya. Een Surinaamse roman

21 januari 2013

Mark Weenink

Suriname is een dorp. Dat is niet denigrerend bedoeld. Qua oppervlakte meet het vijf keer zo groot als Nederland. Maar met een bevolking van een half miljoen mensen die voornamelijk aan de kust en in Paramaribo wonen, kom je elkaar al snel tegen. Tel daarbij de recente, bewogen geschiedenis van de jonge natie en voormalige Nederlandse kolonie op en dan kun je wel stellen dat een roman schrijven over deze samenleving een delicate operatie is. In Jelaya. Een Surinaamse roman waagt Diederik Samwel (1962) een dappere poging. Deze Nederlandse journalist woonde en werkte jarenlang in Suriname.

In het verhaal volgen we een drietal hoofdpersonen als ze opgroeien in een tumulteus Suriname, begin jaren zeventig. De onafhankelijkheid broeit, maar niet iedereen gelooft daar per se in. Stan Simons is een creoolse jongen, die opgroeit met huiselijk geweld. Hij neemt het leven zoals het komt. Dew Nanpersad is een Hindoestaanse jongen, aan wie hoge eisen worden gesteld. Hard werken is het credo. De twee jongens raken bevriend op de middelbare school. Jelaya, een Hindoestaande schone, is degene die ongemerkt tussen hen in staat. Met haar betoverende schoonheid brengt ze beide mannen het hoofd op hol.

Als de jongens opgroeien en het leven zijn weg vindt, verdwijnen de sores van de schooltijd en doemen grotere kwesties op. De onafhankelijkheid van Nederland brengt kansen, maar ook onzekerheid. In Suriname blijven, of naar Holland gaan. Dit dilemma komt goed naar voren in Samwels roman. Zijn manier van schrijven is prettig en natuurlijk. Personages spreken de lezer af en toe aan, nemen je mee.

De militaire coup verandert het leven van de jongens. Stan is voor niemand bang en houdt zich staande dankzij zijn chauffeursdiensten. Hij is niet van plan Suriname te verlaten, voor geen goud. Dew is van een ander slag. Hij is ambitieus, intelligent en hij schopt het ver. Wanneer hij zich in Holland vestigt, wordt hij al snel een succesvol vastgoedman. Na 5 jaar keert hij terug in Suriname. Niet alleen het land is veranderd, ook hijzelf.

Samwel schetst zo de levenspaden van de twee jongens, mannen. Sluimerend op de achtergrond is Jelaya, het meisje waar ze vroeger beiden verliefd op waren. Een vuur dat nooit helemaal gedoofd is. In ieders leven grijpt de militaire periode – met als dieptepunt de Decembermoorden – diep in. De dilemma’s van een jonge maatschappij als Suriname komen helder naar voren.

Samwel toont met deze roman een stuk verleden van Suriname, dat nog altijd niet verwerkt is. Veel zaken of mensen – bijvoorbeeld ex-couppleger Bouterse, Suriname’s huidige president – noemt hij niet bij naam. Dat hoeft ook niet, want de lezer die iets van Suriname weet, heeft aan een half woord genoeg. Voor lezers die minder bekend zijn met de recente geschiedenis van het land, geeft Samwel achterin de roman een kort overzicht.

In het nawoord stelt Samwel ook dat de roman pure fictie is. Overeenkomsten zijn hoogstens toeval. Hij geeft aan tijdens het schrijfproces de nodige ‘meelezers’ gehad te hebben. Dat komt de authenticiteit van het verhaal ten goede. Samwel kent de Surinaamse samenleving van binnenuit, zoals al eerder bleek uit zijn non-fictie boek Suriname in het hart. Met Jelaya levert hij een onderhoudende roman af. Het enige oordeel dat er voor Samwel waarschijnlijk echt toe doet, is dat van de Surinamers zelf.

Diederik Samwel, Jelaya. Een Surinaamse roman, Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, 2013, ISBN 9789038896281, 320 pag., €18,95

Gerelateerde berichten

Het derde land

Het derde land

Haar debuut Nacht in Caracas was een groot succes. Nu heeft Karina Sainz Borgo, geboren in Venezuela en sinds 2006 woonachtig in Spanje, opnieuw een geweldige roman geschreven. Het derde land schetst de Latijns-Amerikaanse samenleving in al haar facetten, gruwelijk en tegelijk veerkrachtig en liefdevol, in prachtig proza.

Lees meer
Mijn documenten

Mijn documenten

“Mijn vader was een computer, mijn moeder een schrijfmachine. Ik was een leeg schrift en nu ben ik een boek.” Dit is een typerende zin uit Mijn documenten van de Chileense schrijver Alejandro Zambra (1975). In het verhaal heeft de vader van de verteller een kantoorbaan met elektrische typmachine, de moeder is creatief en houdt van zingen.

Lees meer
De christus van Elqui

De christus van Elqui

Er is een gezegde: ‘Klein dorp, grote hel’. Dat geldt zeker voor de gemeenschap in de roman De christus van Elqui van de Chileense schrijver Hernan Rivera Letelier (1950). Onderling geroddel en sociale controle houden – samen met de feodale machtsverhoudingen tussen bazen en arme mijnwerkers – de sociale verhoudingen in hun oneerlijke, ijzeren greep.

Lees meer
agsdi-globe

Politiek & Maatschappij

agsdi-portrait

Kunst & Cultuur

agsdi-camera

Vrije tijd & Toerisme

agsdi-income

Economie & Ondernemen

agsdi-leaves

Milieu en Natuur

agsdi-learn

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This