Recensies boeken

Ontrafeld. Een culturele roman

22 december 2022

Mark Weenink

De roman als zoektocht, tussen Nederland en Peru

‘Op reis om de weg naar jezelf te vinden’, als motto van een roman. Zweverig? Romantisch? Misschien, maar het valt reuze mee als je Ontrafeld. Een culturele roman van Saskia Tegels (1970) leest. Het is losjes gebaseerd op ervaringen uit haar eigen leven. Het is fictie over reizen, eenzaamheid overwinnen en doorgaan.

Centraal staat de zesentwintigjarige Ana, een dorpsmeisje uit Twente. Ze studeert Latijns-Amerika Studies en culturele antropologie in Utrecht. Daarbij hoort op kamers gaan, in een studentenhuis vlak bij de Utrechtse binnenstad. De huisgenoten delen lief en leed, kletsen, samen koffie drinken, eten en stappen tot in de vroege uurtjes.

Ana gaat naar Lima, Peru om stage te lopen, in. Als half Molukse, half Nederlandse – ze is donker en klein van gestalte – valt ze nauwelijks op tussen de Peruanen. Het is een sprong in het diepe, afreizen naar dit onbekende land. Het is de tijd vóór internet, er valt weinig van tevoren uit te zoeken. Dat is niet erg, want meestal komt alles goed.

Schoenpoetsers

Lima is een grijze woestijnstad aan de kust, zo merkt ze al snel. De drukte is enorm door de aanwas vanaf platteland naar de stad, mensen die gevlucht zijn voor armoede en geweld. Het verhaal speelt in de periode 1990 – 1996, Peru beleeft een roerige tijd. Angst voor terreuraanslagen van guerrillabeweging Lichtend Pad ijlt nog na in het Andesland. Zware economische tijden en politieke turbulentie verergeren de onzekere situatie.

Ana woont in La casa roja (het rode huis) in de wijk Miraflores, het betere deel van de stad. Het is een soort internationaal studentenhuis, met veel huisgenoten, vooral twintigers, studenten, werkenden, expats. Is ze in eerste instantie wat op zichzelf, al gauw kruipt Ana uit haar schulp.

Langzaam went ze aan de andere omgangsvormen in Peru, andere beleefdheidsvormen, een andere samenleving. Na veel lezen en luisteren thuis in Nederland stort ze zich volop in het echte Peruaanse leven. Nieuwe vrienden maken is vanzelfsprekend, afscheid nemen ook, door het verloop van bewoners.

Haar stage bestaat uit kantoorwerk en veldwerk bij een idealistische stichting, die arme mensen probeert te ondersteunen. Ze leert straathoekwerken, ontmoet schoenpoetsers en straatkinderen. Het team maakt lange dagen, werk en privé lopen door elkaar heen.

Studieboeken

Ana gaat ook naar Cusco, de oude Incastad in de bergen, waar minder zuurstof is en je dus al snel buiten adem bent. Vanuit daar trekt ze het binnenland in, een geïsoleerd gebied met een gebrekkige infrastructuur. Het is een hard leven voor de bewoners, de problemen zijn legio. Armoede, kindermishandeling, tienerzwangerschappen, financiële problemen, kinderarbeid, drankmisbruik, et cetera.

De belevenissen in Peru mengt Tegels met flarden colleges en discussies van haar studie in Utrecht, waardoor de lezer wat achtergrond van Peru krijgt bij het verhaal. Gezien Ana’s en Tegels’ achtergrond is het dus niet vreemd dat er verwijzingen opduiken naar schrijver Mario Vargas Llosa en De diepe rivieren, de klassieke roman over het Peruaanse hoogland van José Maria Arguedas. Na de opgedane kennis uit zulke romans en studieboeken, is het nu tijd voor Ana om het echte leven en overblijfselen uit de geschiedenis in te duiken.

Ana kijkt met verwondering en nieuwsgierig om zich heen. Een docent in Utrecht voorspelde haar terecht: reizen verdiept je leven, andere culturen ontdekken en leren kennen.

Fragmentarisch

Ana is overal welkom, eten en drinken wordt met haar gedeeld. Alsof ze er al jaren woont, is het mi amor, liefje, mi niña, enzovoort. Haar Spaans en Engels gaan met sprongen vooruit. En ze maakt kennis met het Inheemse Quechua, een gevoelige, poëtische taal.

Je kunt merken dat de auteur Peru-ervaring heeft, dat merk je aan details van vervoer, de sfeer en het eten: Inka Kola (de knalgele, nationale frisdrank), tamales, emoliente, ga zo maar door. Tegels woonde en werkte er van 1996 tot 2010. Ze houdt duidelijk van en is geïnspireerd door het land en de mensen die er wonen.

Tegels heeft een prettig leesbaar boek geschreven, hoewel stilistisch niet altijd vlekkeloos. Klein puntje van kritiek: de overgang binnen het verhaal van Peru naar Utrecht is wat abrupt. En de passage waar Ana naar Iquitos gaat, een jungletripje om de toerist uit te hangen, staat los van het verhaal. In die zin is het boek soms wat fragmentarisch. Maar dat mag de pret niet drukken.

Levenslust

Lezers die in Utrecht gestudeerd hebben, zullen de sfeer die Tegels neerzet goed herkennen en terug denken aan hun eigen studietijd. College op de Drift, een afscheidsborrel op Ledig Erf. Het wonen in een studentenhuis, je verplaatsen op een brakke tweedehandsfiets, in de kleine uurtjes naar huis gaan na een avondje stappen.

Er zit veel gevoel in de roman en bij mij roept het nostalgie op naar een onbezorgde periode. Een tijd van studeren en jeugd. Terug in Nederland begint Ana aan de rest van haar leven, ontdekken, genieten. De levenslust spat ervan af.

Saskia Tegels, Ontrafeld, KNOW Uitgeverij, Rotterdam, 2022, ISBN 9789083230306, 308 pag., €21,95 (geen verzendkosten)

De omslag van het boek is ontworpen door Luca de Bruin, de foto van de auteur is gemaakt door Gianluca Lucchetti.

U kunt het boek bestellen via https://ontrafeldsaskia.plugandpay.nl/checkout/winter

Meer informatie over Saskia Tegels www.enlacecreatiefleiderschap.nl.

Gerelateerde berichten

Vuurtorenberichten

Vuurtorenberichten

Vroeger toen ik klein was, spaarde ik van alles: luciferdoosjes, knikkers, postzegels, et cetera. De Mexicaanse auteur Jazmina Barrera (1988) ‘spaart’ vuurtorens. Het resultaat van die verzamelwoede tekent ze op in Vuurtorenberichten. In 2017 verscheen het onder de titel Cuaderno de faros, letterlijk vuurtorenschrift, waarin ze aantekeningen maakte en gedachten opschreef. Het is Barrera’s tweede boek, waarmee ze ook internationaal doorbrak.

Lees meer
Er is nog tijd. Herinneringen van een zoon aan Gabriel García Márquez

Er is nog tijd. Herinneringen van een zoon aan Gabriel García Márquez

In Er is nog tijd. Herinneringen van een zoon aan Gabriel García Márquez schrijft Rodrigo García (1959) over het overlijden van zijn beroemde vader (1927-2014) en moeder Mercedes Barcha (1932-2020). Zijn pa is natuurlijk icoon van het magisch realisme, winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur (1982) en auteur van klassiekers als Honderd jaar eenzaamheid, Liefde in tijden van cholera en Kroniek van een aangekondigde dood.

Lees meer
agsdi-globe

Politiek & Maatschappij

agsdi-portrait

Kunst & Cultuur

agsdi-camera

Vrije tijd & Toerisme

agsdi-income

Economie & Ondernemen

agsdi-leaves

Milieu en Natuur

agsdi-learn

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This