Recensies boeken

Bestiarium

7 mei 2021

Mark Weenink

Bundel van de Mexicaanse schrijver Juan José Arreola

De korte verhalen in Bestiarium van Juan José Arreola (1918-2001) dateren van meer dan zestig jaar geleden maar zouden bij wijze van spreken vandaag geschreven kunnen zijn. In deze bundel verwoordt de Mexicaanse schrijver op dichterlijke wijze zijn bijzondere kijk op het dierenrijk. Vaak met bombastische, soms met eenvoudige taal, maar altijd doeltreffend. Het boek wordt opgesierd met etsen van kunstenaar Héctor Xavier’.

De 24 verhalen zijn in de regel tussen de een en de twee pagina’s. Arreola komt dus noodzakelijkerwijs snel tot de kern, waar je als lezer meteen in meegaat. Zo heeft ‘De neushoorn’ een “buitensporige wapenuitrusting”. Dit massieve beest is pure kracht, want “In de afgronden van de prehistorie werden zijn vele lichaamsdelen in elkaar gezet, met door geologische lagen samengeperste lederen platen”. In ‘De wurgslang’ is de verhouding tussen jager en prooi onontkoombaar. “Het voorstel van de wurgslang is zo irrationeel dat het konijn er meteen door wordt verlokt, nog voor het ermee kan instemmen.” In een zin lezen we de cyclus van het leven.

Domme wichten

Vogels ‘vliegen’ langs op de pagina’s, maar ze niet allemaal met hetzelfde elan behandeld. Over ‘De struisvogel’: “Schril krijsend als een profane orgelpijp verkondigt de nek van de struisvogel naar de vier windstreken de radicale naaktheid van zijn opgedofte vlees.” Andere originele beschrijvingen van deze grote vogel die niet kan vliegen zijn een “gigantisch kuiken in luiers” en “ontuchtige dames met pek en veren ingesmeerd het marktplein” opgejaagd kunnen worden. Het zal je maar gezegd worden.

Meer waardering heeft Arreola voor ‘De uil’, een intelligente en krachtige jager: “De vlijmscherpe penetratie van zijn klauwen schenkt de uil een directe apprehensie van zijn object en op grond daarvan ontwikkelt hij zijn hoogstpersoonlijke kennistheorie.” ‘Watervogels’ daarentegen zijn “domme wichten die hooghartig hun lachwekkende tooi torsen” met een “verenkleed vol glansrijke bijouterieën”. Mooie kleuren, maar babbelziek en onnozel.

Spasmodisch geblaf

‘Het nijlpaard’ is een “biologische potentaat”, een “kolossale kapotjas”. Dat is zeker niet negatief bedoeld, in de opsomming van woorden die Arreola gebruikt klinkt de sympathie door voor dit volslanke dier: baggerboot, pletwals, presse-papier van de geschiedenis, hoop oeroude klei.

En in ‘Camelidae’ wordt de kameel bezongen, een dier met elegantie die de bron van het leven in zich vervoert: water. De gracieuze gang van het woestijndier wordt vergeleken met die van een vrouw.

Niet geheel onverwacht is ‘De hyena’ de minst populaire verschijning, met zijn geniepige lach en “spasmodisch geblaf, verdorven en schrokkerig”. Het is een “geestdriftig en lafhartige necrofiel”.

Writer’s block

Volgens Wikipedia deed Arreola zijn inspiratie voor deze verhalen op bij bezoeken aan de dierentuin. Dieren lijken in zijn woorden op mensen, verworden tot een literair karakter. Maar mensen zijn net zo goed beesten, met hun dierlijke en monsterlijke driften. Dus, wat is het verschil?

Arreola was een originele denker, een man met humor en rake observaties en hij won met die kwaliteiten verschillende literaire prijzen. Ook gaf hij les. Een hele prestatie, aangezien hij zijn lagere school niet heeft afgemaakt. Hij leerde alleen lezen en schrijven, maar las veel op jonge leeftijd en ontwikkelde als autodidact zijn talent. Maar het is hem dus niet aan komen waaien.

Cultuurloos

Naar verluidt is deze bundel ontstaan toen Arreola met een writer’s block kampte. De verhalen zaten in zijn hoofd, maar hij kreeg ze niet op papier. Een van zijn studenten liet hem deze dierenverhalen dicteren en in zes dagen waren de verhalen klaar. De eerste editie van de bundel verscheen in het jaar 1959 onder de titel Punta de plata, een eerbetoon aan de techniek waarmee Héctor Xavier de etsen maakte. Vanaf 1963 is de titel Bestiario, niet te verwarren met de verhalenbundel Bestiarium van de Argentijnse schrijver Julio Cortázar.

Na meer dan zestig jaar zijn de teksten nog even vers als toen ze gedicteerd werden. De verhalen zijn tijdloos, misschien zelfs wel cultuurloos. In de zin dat het niet typisch Mexicaans of Latijns-Amerikaans werk is, maar universeel. Alsof het overal en door iedereen geschreven zou kunnen zijn en voor iedere cultuur begrijpelijk is.

Gedoseerd

Bijna ieder verhaal bevat wel een of meerdere zinnen die prachtig zijn geformuleerd en die ik graag wil citeren in deze recensie, omdat ze blijk geven van Arreola’s meesterschap. Daarom mijn twee favorieten, ‘De giraffe’ en ‘De zebra’.

Arreola beschrijft de wanverhoudingen van de giraffe met een ingenieursoog, waarbij “bloed tegen alle wetten van de zwaartekracht in naar boven stroomt” en drinken “omgekeerde acrobatie” is. De zebra is een tegendraads, eigenzinnig dier, ongetemd met een prachtige huid. Ze hebben stuk voor stuk een unieke tekening, “trouw aan hun grondregel van hooghartig vertoon”.

Tot slot nog een tip: lees het boek ‘gedoseerd’, dat wil zeggen een à twee verhalen per dag. Laat de korte hoofdstukken op je inwerken, herlees ze nog een keer en leg het boek weg tot een volgende sessie.

Juan José Arreola, Bestiarium, Uitgeverij Oevers, Zaandam, 2018, ISBN 9789492068231, 130 pag., €16,50, vertaling: Guy Posson, etsen van Héctor Xavier

Lees ook onze recensie van Het wonderbaarlijke milligram en andere fabels van Juan José Arreola.

Gerelateerde berichten

De boekhouder van La Calzada

De boekhouder van La Calzada

Het beeld van boekhouders is dat ze – over het algemeen – niet het meest spannende leven leiden. Ze zitten met hun neus in de boeken; cijfers, grafieken en statistieken beheersen hun leven. Zo voltrekt zich ook het bestaan van Fanuel Alvarez, hoofdpersoon in de roman De boekhouder van La Calzada van Berten Pil (1965, Brugge).Totdat Fanuels overzichtelijke leventje van de ene op de andere dag wordt overhoop gegooid.

Lees meer
Jaguarman. Mijn vader, zijn vader en andere Surinaamse helden

Jaguarman. Mijn vader, zijn vader en andere Surinaamse helden

Raoul de Jong (1984, Rotterdam) staat op het punt om met een zevendaags ritueel te beginnen om antwoord te krijgen op deze vragen. Vragen die over hem gaan, over zijn verleden en zijn afkomst. Maar vooral vragen over Jaguarman. In het autobiografische boek Jaguarman. Mijn vader, zijn vader en andere Surinaamse helden begint De Jong aan een zoektocht naar het mysterie van zijn herkomst en het land waar zijn voorouders van vaderskant vandaan kwamen: Suriname.

Lees meer
agsdi-globe

Politiek & Maatschappij

agsdi-portrait

Kunst & Cultuur

agsdi-camera

Vrije tijd & Toerisme

agsdi-income

Economie & Ondernemen

agsdi-leaves

Milieu en Natuur

agsdi-learn

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This