Recensies boeken

Archief van verloren kinderen

6 november 2021

Mark Weenink

Roman van de Mexicaanse schrijfster Valeria Luiselli

Een Mexicaans-Amerikaans gezin maakt een autotrip in een grote Volvo stationcar van New York naar Arizona. Het is de omgekeerde route die veel latino migrantenkinderen maken, van Midden-Amerika naar de Verenigde Staten. Zonder ouders. Deze reis tekent de Mexicaanse schrijfster Valeria Luiselli (1983) op in haar roman Archief van verloren kinderen. Dit boek heeft ze in het Engels geschreven (oorspronkelijke titel Lost Children Archive), meestal schrijft ze in het Spaans.

Het is een fictiewerk, maar bevat veel elementen uit het leven van Luiselli, die deze reis met haar gezin daadwerkelijk maakte. In het boek reizen de vader, moeder, jongen (10) en meisje (5) langs allerlei plaatsen, onderweg overnachtend in motels. Geen van de hoofdpersonages heeft een naam, dus worden ze aangeduid als ‘de man’, ’de vrouw’, ‘de jongen’ en ‘het meisje’. De auto zit vol met het gezin en zeven dozen met boeken, kaarten, informatiekaarten, notitieboekjes en knipselmappen.

De vrouw is journalist, die dankzij haar talenkennis werkt als tolk bij het Immigration Court. Net zoals Luiselli die daarover schreef in Vertel me het einde. Een essay in veertig vragen. Daar hoorde ze de schrijnende, hartverscheurende migratieverhalen van de ongedocumenteerde kinderen, van wie er 80.000 zonder papieren waren vastgezet aan de zuidgrens van de Verenigde Staten op het moment dat Luiselli met de problematiek geconfronteerd werd.

Telefoonnummer in jurk genaaid

De vraag die tegenstanders van immigratie stellen, is ‘Waarom zijn ze naar de VS gekomen?’ en het woord kindercrisis valt. De vrouw stelt daar een vraag tegenover: “Waarom zijn ze naar huis gevlucht?” Ze, dat zijn de minderjarige kinderen afkomstig uit El Salvador, Guatemala, Honduras, op de vlucht voor armoede en geweld.

‘Ze’ ontsnappen aan de nachtmerrie van hun leven. De reis is lang en gevaarlijk en er zijn ook kinderen die nooit aankomen; ‘de verloren kinderen’. De reis op de trein la Bestia (het Beest), een hoge muur overklimmen, de rivier oversteken, een tocht door de woestijn – de ontberingen en gevaren zijn talloos.

Zo is er de vrouw Manuela die haar twee jonge dochters alleen op pad heeft gestuurd. Onderweg van Midden-Amerika naar de VS verdwijnen ze van de radar en raken ze spoorloos, met het telefoonnummer van hun moeder in hun jurk genaaid. Mochten hun lichamen gevonden worden, dan kan de moeder in ieder geval een telefoontje krijgen.

Onbegrensde fantasie

De vrouw neemt interviews op, een geluidsproject over kindercrisis aan de grens. Wat is de zin van het vastleggen van de dingen? “Horen is een vorm van aanraken op afstand”, meent de vrouw. De man is akoestisch–epistemoloog, wat dat ook moge zijn. Concreet betekent dat dat hij een soundscape maakt, geluiden opneemt in een bepaalde omgeving. Hij richt zich op de geschiedenis van de inheemse Apachen die uit de Amerikaanse geschiedenis zijn gewist. Echo’s van het verleden inventariseren, noemt hij dat.

Tegen het decor van de reis lezen we ook over de relatie van de man en de vrouw. Het is een stel dat hun individuele wensen voor het leven steeds meer uiteen ziet lopen. Ondanks hun liefde groeien ze uit elkaar. Ik, jij, hij, zij, wij, ze hebben verschillende wensen. De kinderen voelen het feilloos aan.

Op gegeven moment laat Luiselli het verhaal van het gezin overlopen in de werkelijkheid van de migrantenkinderen die ze onderzoeken. “Mama, wat betekent vluchteling?”, vragen de kinderen. Het antwoord is hard en confronterend. Luiselli verbeeldt het verschil tussen kinderen en volwassenen treffend, waarbij de eersten onbegrensde fantasie hebben, maar worden beïnvloed door de verhalen van hun ouders.

Hoe breng je een heftig onderwerp als vluchtelingenkinderen onder woorden? Hoe doe je recht aan deze kwestie? Luiselli doet een geslaagde poging met dit verhaal, zonder de pretentie een oplossing te hebben. De vraag is of die er is, hoe het verhaal ook afloopt. Tot slot daarom een veelzeggend citaat uit een migrantengebed dat Luiselli in haar boek heeft opgenomen:

“Vertrekken is een beetje sterven
Aankomen is nooit echt aankomen”

Valeria Luiselli, Archief van verloren kinderen, Uitgeverij Karaat/Das Mag, Amsterdam, 2019, ISBN 9789492478795, 439 pag., 12,50, vertaling: Molly van Gelder & Nicolette Hoekmeijer

Lees ook ons interview met Valeria Luiselli uit 2016

Gerelateerde berichten

Het derde land

Het derde land

Haar debuut Nacht in Caracas was een groot succes. Nu heeft Karina Sainz Borgo, geboren in Venezuela en sinds 2006 woonachtig in Spanje, opnieuw een geweldige roman geschreven. Het derde land schetst de Latijns-Amerikaanse samenleving in al haar facetten, gruwelijk en tegelijk veerkrachtig en liefdevol, in prachtig proza.

Lees meer
Mijn documenten

Mijn documenten

“Mijn vader was een computer, mijn moeder een schrijfmachine. Ik was een leeg schrift en nu ben ik een boek.” Dit is een typerende zin uit Mijn documenten van de Chileense schrijver Alejandro Zambra (1975). In het verhaal heeft de vader van de verteller een kantoorbaan met elektrische typmachine, de moeder is creatief en houdt van zingen.

Lees meer
De christus van Elqui

De christus van Elqui

Er is een gezegde: ‘Klein dorp, grote hel’. Dat geldt zeker voor de gemeenschap in de roman De christus van Elqui van de Chileense schrijver Hernan Rivera Letelier (1950). Onderling geroddel en sociale controle houden – samen met de feodale machtsverhoudingen tussen bazen en arme mijnwerkers – de sociale verhoudingen in hun oneerlijke, ijzeren greep.

Lees meer
agsdi-globe

Politiek & Maatschappij

agsdi-portrait

Kunst & Cultuur

agsdi-camera

Vrije tijd & Toerisme

agsdi-income

Economie & Ondernemen

agsdi-leaves

Milieu en Natuur

agsdi-learn

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This