Recensies boeken

Gisteren droomde ik dat ik een dj was

28 maart 2021

Mark Weenink

Originele dichtbundel van de Dominicaan Frank Báez

Wie zijn er populairder: dj’s of dichters? Het antwoord laat zich makkelijk raden. Niet vreemd dus dat een dichter als de Dominicaan Frank Báez (1978) daarover nadenkt in zijn bundel Gisteren droomde ik dat ik een dj was.

Welke rol heeft een dichter in de samenleving, welk nut? Deze vraag houdt Báez bezig. De vraag ‘wat maakt je tot een dichter’ komt al in het titelgedicht ‘Gisteren droomde ik dat ik een dj was’ aan de orde. Droom je er van jongs af aan al van om kunstenaar te worden? En heb je geen geld en ben je dus afhankelijk van je ouders? Stuit je op onbegrip van je omgeving, zoals in ‘Cultureel supplement’ en ‘Memoires van een avant-gardist’? Ondertussen schrijf je teksten over, ja, waarover? Belangrijkste vraag: word je gelezen?

Los van de antwoorden, het creatieve proces van schrijven is lijden. En toch, in ‘Zelfportret’ schotelt de verteller de lezer een opsomming van allerlei mogelijke tegenslagen in het leven voor, maar het gedicht eindigt met een kwinkslag: de agent die de aangifte in behandeling neemt, kent zijn gedichten. Die notie verzacht de pijn.

Rapbattle

In het dagelijkse leven maakt Báez geen exclusieve keus voor poëzie: naast poëzie schrijft hij korte verhalen, essays, een roman en is hij medeoprichter van het  online poëzie magazine Ping Pong. Naar eigen zeggen probeert hij rebellie en verrassing in zijn poëzie te stoppen, te ontregelen.

Ook maakt hij met onder andere landgenoot Homero Pumarol deel uit van het dichterscollectief El Hombrecito (het mannetje), dat met muziek en poëzie optreedt. Hun optredens zijn een mengeling tussen spoken word, een jamsessie en een rapbattle. Het collectief bracht enkele cd’s uit en is terug te luisteren op Spotify en YouTube.

Maar goed, tijd om ons te richten op deze bundel. Een belangrijk thema in het werk van Báez is literatuur en het ambacht van schrijven. Gedichten zijn fragiel, de woordkunst is kwetsbaar als een vogeltje in het vierregelige gedicht ‘Ars poetica’:

“Ik vang het gedicht alsof het een vogel is.
Ik voel het in mijn handen kloppen.
Maar soms knijp ik te hard
en verbrijzel het.”

Blondje zonder tanden

Het gedicht ‘Chicago’ is een stortvloed aan zinnen en woorden, waarvan het verband niet altijd logisch is. Voor mij lijkt het te gaan over de onbenulligheid van het leven dat aan je voorbij raast in de rusteloosheid van een stadse omgeving. Hoe dan ook, het bevat onmiskenbaar schoonheid met passages als:

“je houdt je oor tegen de muur en probeert
het ritme van de stilte te horen
maar er is geen stilte aan die kant van de muur.”

en

“je lacht met een blondje zonder tanden,
Je raakt liften even aan, deurbellen en klinken,
ziet met een kat in je handen
hoe de sneeuw buiten het raam valt,”

Chocolade lekkernijen

De Dominicaanse Republiek is misschien niet het eerste land waaraan je bij poëzie denkt. Het leven op het eiland is niet altijd makkelijk, zeker niet voor een jonge dichter die zich wil losmaken van zijn ouders en de wijde wereld in wil trekken. De Verenigde Staten – waar een groot aantal Dominicanen naartoe geëmigreerd is – lonken in ‘Milky Way’ met hun welvaart en chocolade lekkernijen. Het is een dilemma: blijven of het eiland verlaten. Migranten laten alles achter om een nieuw leven op te bouwen. Het is dan van belang te erkennen wie en wat je bent, want je afkomst kun je niet verloochenen.

Wellicht daarom klinkt de liefde voor de Cariben door in gedichten als ‘Sirenen’ en ‘Kort gesprek met de Caribische Zee’. In dit laatste gedicht fungeert de Caribische Zee als personage die je hoort spreken als je een schelp tegen je oor houdt. Natuurlijk, ook mensen van buiten waarderen de Dominicaanse Republiek, maar de eilandbewoners en de toeristen, zo lezen we in ‘Duikers op de pier’, blijven twee gescheiden werelden.

Ingehouden verdriet

Natuurlijk is ook de liefde een belangrijk thema in de bundel van Báez. En net zoals schrijven betekent de liefde ook lijden. In ‘Variaties op een liefdesgedicht’ probeert de ik-persoon te schrijven voor een geliefde, zonder pathetisch of wanhopig te klinken. Poëzie is ingehouden verdriet, woorden zijn tranen.

Een brutaal, zelfverzekerd gedicht is ‘De Marilyn Monroe van Santo Domingo’, dat lijkt te gaan over een ik-persoon die geld verdient met – zijn of haar? – lichaam. Maar er is een operatie nodig om dat lichaam te veranderen. Dat geld verdient de ik-persoon met gedichten. Welk leed schuilt er in haar (of zijn?) verhaal?

In Báez’ bundel is ook ruimte voor filosoferen over de vluchtigheid en vergankelijkheid van het leven, over ouder worden. Lees bijvoorbeeld deze passage uit ‘Het ware paard’:

“je verbrandt calorieën, je valt af,
je botten kraken als een machine,
je voelt hoe je lichaam is opgebouwd uit tijd.”

Wees een eekhoorn

‘Robert Creeley’ lijkt een verzameling van lukrake beelden die je ziet als je in een auto door een niet al te best gedeelte van de stad rijdt en uit het raam kijkt. De ellende om je heen, ziekte, dood, armoede. En dat levert schijnbaar onsamenhangende zinnen op als:

“Farewell hersenen in de open lucht,
Politieagenten in pizzeria’s
Hond die pist in de sneeuw.”

Het is knap hoe Bas Nieuwenhuijsen en Luc de Rooy het werk van Báez vertaald hebben. Misschien niet eens zozeer qua woorden, maar wel qua het gevoel dat erin zit. Neem de tijd voor deze bundel en lees het met tussenpozen, en herlees ook eens een gedicht.

Báez’ werk leest soms meer als een miniverhaaltje dan een gedicht. In het voorwoord wordt Báez ook “de dichter van het buurtwinkeltje” genoemd, die van hand tot hand gaat als wisselgeld. Dat is een mooie beeldspraak om deze recensie mee af te sluiten.

Als uitsmijter citeer ik een fragment uit ‘Elf strofen voor Giselle’:

“Ik wachtte op je in een appartement waar de eekhoorntjes
naar binnen kwamen en mijn poëzie ontvoerden.
De sneeuw viel achter de ramen.
De maan aan het firmament hoestte.”

Wees een eekhoorn en ontvoer uw eigen gedicht. Steun uw lokale boekhandel en ontdek deze Dominicaan zelf.

Frank Báez, Gisteren droomde ik dat ik een DJ was, Uitgeverij Karaat, Amsterdam, 2020, ISBN 9789079770373, 80 pag., €17,50, vertaling: Bas Nieuwenhuijsen en Luc de Rooy

Ping Pong: Revista Ping Pong: Frank Báez

YouTube: Frank Báez y El Hombrecito (2009) [ediciones cielonaranja] – YouTube

Gerelateerde berichten

Onze dode wereld

Onze dode wereld

“Mijn grootvader zei altijd dat elk woord een zekere kracht bezit, en dat een juist gekozen woord de aarde kan doen beven.” Dit citaat is exemplarisch voor Onze dode wereld van de Boliviaanse schrijfster Liliana Colanzi (Santa Cruz, 1981), de verhalenbundel die als Nuestro mundo muerto in 2016 verscheen en inmiddels vertaald is in het Engels, Frans en Italiaans.

Lees meer
De geur van bruine bonen

De geur van bruine bonen

Rond het uitroepen van de onafhankelijkheid in Suriname in 1975 vertrekt Ilse’s moeder naar Nederland. Ilse blijft bij haar grootmoeder achter. Alles verandert wanneer ze door haar moeder naar Nederland wordt gehaald om haar te helpen met haar nieuwe gezin. Een stap die haar voorgoed zal veranderen. De roman De geur van bruine bonen van Henna Goudzand Nahar (1953, Paramaribo) behandelt complexe thema’s zoals verstoorde familierelaties, psychische crisissen én het slavernijverleden.

Lees meer
De hyena, niet de hond

De hyena, niet de hond

Als je je kind naar iemand vernoemt, dan is dat meestal uit liefde en respect. Dat is zeker het geval bij Harrie Lemmens (1953), vertaler van de dichtbundel De hyena, niet de hond van de Braziliaan Zuca Sardan (1933). Lemmens is niet alleen vertaler, maar in dit geval bovenal de oprichter van Zuca Magazine over Portugeestalige literatuur.

Lees meer
agsdi-globe

Politiek & Maatschappij

agsdi-portrait

Kunst & Cultuur

agsdi-camera

Vrije tijd & Toerisme

agsdi-income

Economie & Ondernemen

agsdi-leaves

Milieu en Natuur

agsdi-learn

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This