Recensies boeken

Dingen die we verloren in het vuur

15 oktober 2017

Seger Kersbergen

Een verrassende, krachtige verhalenbundel van de Argentijnse Mariana Enríquez

In Dingen die we verloren in het vuur, de tweede verhalenbundel van de Argentijnse schrijfster Mariana Enríquez (1973), verandert hedendaags Argentinië in een beangstigende realiteit. In alle twaalf verhalen worden de hoofdpersonages geconfronteerd met bizarre, lugubere situaties. De lezer wordt er constant aan herinnerd dat zich in het alledaagse leven geweld, nachtmerries, psychoses en een duister verleden schuilhouden, die zich op ieder moment kunnen manifesteren.

Het boek opent met het overtuigende verhaal ‘Het vervuilde jongetje’. Een vrouw uit de gegoede middenklasse, zoals de hoofdpersoon zichzelf beschrijft, woont in het oude familiehuis in Constitución, een van de gevaarlijkste en armste wijken van Buenos Aires. Een zwerfjongetje dat met zijn drugsverslaafde moeder in haar straat leeft, verdwijnt plotseling. Is dat hetzelfde jongetje als ze op het nieuws zag, vermoord en in stukken gehakt? Een afrekening tussen drugshandelaren, of een duister satanisch ritueel?

Het meest verrassende is dat de gesprekken van de personages, waarin uitgebreid de huiveringwekkende details van de moord worden besproken, door Enríquez(foto) worden neergezet als de gewoonste zaak van de wereld. Deze normaliteit schildert een werkelijkheid van Buenos Aires die door veel auteurs wordt geromantiseerd of compleet weggelaten. Voor de personages blijkt dit zware bestaan echter de normale gang van zaken, iets wat ze compleet koud laat. De in Buenos Aires geboren schrijfster daagt de lezer uit deze wereld als werkelijkheid te omarmen.

Littekens

De vrouwelijke personages van het boek hebben heel gevarieerde rollen. Zo is er de typische middenklasse vrouw in ‘Het vervuilde jongetje’. Ze is bevriend met Lala, een Uruguayaanse travestiet die voordat ze kapster werd had besloten een Braziliaanse vrouw te worden. In een ander verhaal stapt een mysterieus klein meisje de bus uit en verdwijnt het bos in. Volgens de medepassagiers had ze de blik van een moordenares. Ziet de vrouw van ‘De patio van de buurman’ echt een klein jongetje vastgebonden op het balkon van haar buurman? Of is ze slechts een depressieve, ongelukkige vrouw met waanbeelden?

De meest opzienbarende vrouwelijke personages verschijnen echter in het verhaal dat het boek zijn titel geeft. Een groep vrouwen komt bijeen om zichzelf ritueel te verbranden, waardoor hun uiterlijk permanent gedeformeerd raakt. “Dat aansteken, dat doen de mannen, liefje. Ze hebben ons altijd al in brand gestoken. Nu steken we onszelf in brand. Maar dood gaan we niet: we gaan onze littekens laten zien.”  Zijn deze radicale acties een protest tegen het geweld dat hen wordt toegebracht door echtgenoten en andere mannen? Of is het een krankzinnige plaag onder geesteszieke vrouwen?

Protest

Het verhaal staat in ieder geval niet los van de gebeurtenissen in de Argentijnse maatschappij. In november 2016 protesteerden in Buenos Aires en verschillende andere Latijns-Amerikaanse steden tienduizenden vrouwen tegen huiselijk geweld en de machismocultuur. De grote meerderheid van de Argentijnse vrouwen zegt weleens slachtoffer te zijn geweest van ongewenste intimiteiten van mannen. Enríquez beperkt de positie van de vrouw in het boek echter niet tot een slachtofferrol, noch tot de goede, brave huisvrouw. Ze verheffen hun stem, ze protesteren. Zoals ze in een interview met de Engelstalige radiozender National Public Radio (NPR) aanduidt, wil ze niet schrijven over goede, engelachtige vrouwen, over godinnen. “Ik denk dat vrouwen ook de schurk mogen zijn, dat ze wreed mogen zijn, net als al die andere dingen die traditioneel gezien tot het territorium van de man behoren”.

Overdreven

De verhalen, die zich zowel in de hoofdstad, in de buitenwijken als op het platteland afspelen, worden vaak op overdreven wijze gebracht. Typische elementen van het spook- en het horrorverhaal komen bovendrijven: het spookhuis, mysterieuze verdwijningen, brute moorden en andere onverwachte, schokkende voorvallen. De verhalen beperken zich niet slechts tot deze fictieve gebeurtenissen. Belangrijke historische momenten of actuele zaken mengen zich met de bizarre realiteit die de schrijfster creëert.

In ‘Onder het zwarte water’ worden door milieuverontreiniging kinderen geboren met “armen te veel (soms hadden ze er wel vier)” en allerlei andere vreemde mutaties die slechts voorkomen in de meest bizarre horrorverhalen. Enríquez, die als klein meisje de militaire dictatuur (1976-1983) in Argentinië meemaakte, laat ook de schimmen van dit zwarte hoofdstuk uit de geschiedenis van het land op verschillende momenten naar voren komen. De verhalen spreken over belangrijke kwesties die in het middelpunt van de Argentijnse samenleving staan, hoe ver de fictieve gebeurtenissen soms ook verwijderd lijken te zijn van de werkelijkheid.

‘Dingen die we verloren in het vuur’ speelt in op de verlangens, angsten en onzekerheden van de lezers door op een zeer overtuigende wijze het onmogelijke met de realiteit te vermengen. De lezer heeft geen andere keuze dan zich volledig vast te klampen aan deze twaalf excentrieke verhalen.

Mariana Enríquez, Dingen die we verloren in het vuur, Uitgeverij Atlas Contact, Amsterdam, 2017, ISBN 9789025448356, 268 pag., €21,99, vertaling: Peter Valkenet

Gerelateerde berichten

Het derde land

Het derde land

Haar debuut Nacht in Caracas was een groot succes. Nu heeft Karina Sainz Borgo, geboren in Venezuela en sinds 2006 woonachtig in Spanje, opnieuw een geweldige roman geschreven. Het derde land schetst de Latijns-Amerikaanse samenleving in al haar facetten, gruwelijk en tegelijk veerkrachtig en liefdevol, in prachtig proza.

Lees meer
Mijn documenten

Mijn documenten

“Mijn vader was een computer, mijn moeder een schrijfmachine. Ik was een leeg schrift en nu ben ik een boek.” Dit is een typerende zin uit Mijn documenten van de Chileense schrijver Alejandro Zambra (1975). In het verhaal heeft de vader van de verteller een kantoorbaan met elektrische typmachine, de moeder is creatief en houdt van zingen.

Lees meer
De christus van Elqui

De christus van Elqui

Er is een gezegde: ‘Klein dorp, grote hel’. Dat geldt zeker voor de gemeenschap in de roman De christus van Elqui van de Chileense schrijver Hernan Rivera Letelier (1950). Onderling geroddel en sociale controle houden – samen met de feodale machtsverhoudingen tussen bazen en arme mijnwerkers – de sociale verhoudingen in hun oneerlijke, ijzeren greep.

Lees meer
agsdi-globe

Politiek & Maatschappij

agsdi-portrait

Kunst & Cultuur

agsdi-camera

Vrije tijd & Toerisme

agsdi-income

Economie & Ondernemen

agsdi-leaves

Milieu en Natuur

agsdi-learn

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This