Recensies boeken

De steenbakkers van El Chaco. Een onmogelijke liefdesgeschiedenis

9 december 2023

Mark Weenink

Boeiende roman van Selva Almada

Twee gewonde mannen liggen bij een kermis op de grond, stervende na een vechtpartij. Het is de openingsscène van De steenbakkers van El Chaco. Een onmogelijke liefdesgeschiedenis van Selva Almada (1973). Het verhaal speelt halverwege de twintigste eeuw in de Chacowoestijn in Argentinië, een enorm droog, dor gebied met een oppervlakte van 670.000 vierkante kilometer. Hoofdpersonen van deze roman zijn Pájaro Tamai en Marciano Miranda, twee twintigers. Vroeger waren ze beste vrienden, maar er is veel gebeurd.

Almada schetst een portret van hun beider families, van Oscar Tamai en Elvio Miranda. Ze zijn allebei steenbakkers, wat een leven van hard werken en fysieke arbeid betekent. De mannen blinken niet uit in tact. Kinderen worden met de harde hand opgevoed, vrouwen worden weinig subtiel in de traditionele verzorgende rol gehouden. Naar de kroeg om te drinken en gokken is voor de heren de norm, ondertussen houden de dames naast het huishouden en het gezin ook de steenbakkerij draaiende. Ze maken er het beste van, soms tegen beter weten in. In die zin zou het boek gelezen kunnen worden als kritiek op het patriarchaat.

Problemen worden niet uitgepraat, ergernissen worden opgekropt. Machismo regeert, homoseksualiteit is taboe. Vechtpartijen zijn aan de orde van de dag. Niet gek dus dat de pater familiassen van beide families ruzie hebben. Ze verbieden hun kinderen zelfs bij elkaar thuis over de vloer te komen, hoewel die vrienden zijn.

Stoffige wegen en stugge bewoners

Het dorp staat op zijn kop als Elvio Miranda wordt vermoord. Natuurlijk is Oscar Tamai meteen verdacht, maar is hij de moordenaar? Marciano weet wat hem te doen staat “Zijn vader was vermoord en hij, de oudste van de kinderen, zou hem moeten wreken.” Geweld lijkt onontkoombaar, resultaat en oorzaak van een vicieuze cirkel.

Het verhaal wordt verteld door een alwetende vertelstem via flashbacks. In korte hoofdstukken speelt Almada met tijdframes, perspectief en personages en zo kleurt ze het verhaal langzaam in. Haar schrijfstijl is soepel en het verhaal kent kleurrijke personages, zoals Celina die beschrijft hoe ze door haar man Tamai weinig liefdevol ontmaagd is. Estela, het mooiste meisje van het dorp, is weinig beter af met haar man Miranda. Ze “wist dat, hoewel je kinderen met zijn tweeën maakt, je altijd alleen bent wanneer je ze ter wereld brengt”.

Dit verhaal is tragisch en realistisch. Knap is hoe Almada de sfeer van de Chacostreek weet neer te zetten, met haar onverharde, stoffige wegen en stugge bewoners. Niet gek, want ze komt zelf uit de provincie Entre Ríos, gelegen in de regio van de Chaco. Ze kent dus de wereld waarover ze schrijft. Recensenten prijzen haar documentalisme, maar zelf geeft ze in interviews aan dat ze vooral vertelt en fictionaliseert en dat ze met haar literatuur wil aansluiten bij de orale vertelkunst.

Anekdote

In een interview met de krant Diario Registrado vertelt Almada over een anekdote die de basis vormde voor haar roman. “Twee families hadden voortdurend ruzie en zochten bij iedere ontmoeting een excuus om te vechten. Op een dag kwam er een kermis naar het dorp en barstte er een vechtpartij uit, met gewonden en doden als gevolg. Dat verhaal heb ik aangegrepen als uitgangspunt, waarbij het gevecht al afgelopen was en ik het verhaal van beide families kon vertellen.”

De originele titel luidt Ladrilleros (2013). In de Nederlandse editie is dat uitgebreid met de ondertitel ‘Een onmogelijke liefdesgeschiedenis’ en de achterflap van het boek spreekt zelfs over een “onstuimig liefdesverhaal van twee zoons uit rivaliserende steenbakkersfamilies”. Hoewel het dramatische einde van de openingsscène samenhangt met die onmogelijke liefde, draait het verhaal niet per se daarom. De tekst lijkt dus misplaatste marketing van de uitgever. Jammer en onnodig, want het beeld dat Almada schetst van de Chacoregio, haar bewoners en de ontwrichtende familievete is boeiend genoeg.

Selva Almada, De steenbakkers van El Chaco, Meulenhoff Uitgeverij, Amsterdam, 2015, ISBN 9789029098339, 223 pag., vertaling: Adri Boon

Lees ook onze recensie van Het onweer van Selva Almada

 Dit artikel is onderdeel van de Argentinië Special, oktober-november 2023

Gerelateerde berichten

Jaguar

Jaguar

In zijn debuutroman Jaguar vertelt de Colombiaanse schrijver Santiago Wills de bloedige recente geschiedenis van zijn land aan de hand van het levensverhaal van de paramilitaire commandant Martín Pardo en zijn half tamme jaguar Ronco.

Lees meer
De vlaktes

De vlaktes

De vlaktes van de Argentijnse schrijver Federico Falco (1977) behoorde in 2020 tot de finalisten voor de Spaanse Premio Herralde de Novela en is nu in het Nederlands vertaald. Een boek over rouw en verlies, die de verteller de stad doen ontvluchten en terugkeren naar het landschap van zijn jeugd, de uitgestrekte pampa. In de stilte kijkt hij terug op de breuk met zijn geliefde. De moestuin en zijn herinneringen helpen hem zich opnieuw te hechten, aan de eindeloze vlaktes om hem heen.

Lees meer
Blauwe Tomaten

Blauwe Tomaten

In Blauwe Tomaten, een meeslepend werk van de Curaçaose schrijfster Elodie Heloise, keert de 28-jarige Dominique terug naar het eiland waar ze een deel van haar jeugd doorbracht. Terwijl ze samen met haar vriend Marlo onderdak vindt in zijn ouderlijk huis, is de terugkeer weinig idyllisch. Ze moet de confrontatie aangaan met onduidelijke, pijnlijke herinneringen, waarin haar moeder en zij leden onder het geweld van haar vader. De herontdekking van het eiland onthult verdrongen en verborgen trauma’s in Dominique’s geheugen, maar brengt ook verzoening met zich mee.

Lees meer
agsdix-null

Politiek & Maatschappij

agsdix-null

Kunst & Cultuur

agsdix-null

Vrije tijd & Toerisme

agsdix-null

Economie & Ondernemen

agsdix-null

Milieu en Natuur

agsdix-null

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This