Recensies boeken

De gevaren van roken in bed

10 april 2023

Seger Kersbergen

Verhalenbundel van de Argentijnse Mariana Enriquez

Een kleinkind dat de overblijfselen van haar oma’s zusje opgraaft in de tuin, dat een paar maanden na haar geboorte stierf. Het ‘Engeltje’ verschijnt tot haar als een halfvergane baby, een hoopje rottend, stinkend vlees dat achter haar aan waggelt. Een vrouw met een fetisj voor zieke mensen, voornamelijk met hartklachten. Kanker vond ze een beetje “wanstaltig, maatschappelijk overgewaardeerd en een beetje vulgair”. Kinderen die verdwenen zijn, jaren later terugkomen en de stadsparken overspoelen zonder maar een dag ouder te zijn geworden.

We zijn inmiddels wel wat gewend van de veelbesproken Argentijnse schrijfster Mariana Enriquez, waarvan eerder onder andere Dingen die we verloren in het vuur en Ons deel van de nacht in het Nederlands verschenen. De verhalenbundel De gevaren van roken in bed, die verscheen in 2009 en onlangs werd vertaald voor het Nederlandssprekende publiek, brengt ons weer terug in de bekende sfeer van horror, angst, duisternis en het vreemde dat meestal kenmerkend is voor het werk van Enriquez.

Junkiemoeders

Het is toch verrassend dat in de bundel, met elf verhalen die zich in Argentinië afspelen, een verhaal uitschiet richting Barcelona. Zodra de uit Buenos Aires vertrokken Sofía aankomt op de ‘Treurige Rambla van Raval’, ruikt ze bedorven vlees. Misschien is ze de enige die dit ruikt, niemand om haar heen lijkt het op te merken. In 1997 begon de ‘Zaak Raval’, een politieonderzoek naar een pedofielennetwerk dat kinderen fotografeerde en misbruikte. De kinderen werden door moeders, prostituees of arme vrouwen afgeleverd, of gelokt op de Plaça Negra. Raval was een achterbuurt: “Ze zeggen dat kinderen van hun balkons vielen, vergeten door hun verslaafde moeders, dat kinderen op hun derde, vierde al de huissleutels om hun nek droegen en dat die junkiemoeders taxichauffeurs vermoordden en stierven aan een overdosis”. Als je er woont, ontkom je niet aan het verleden dat ronddwaalt in de wijk.

Een van de overleden kinderen – wier geur door Sofía werd opgemerkt bij aankomst – dwaalt nog steeds door de stad. Hij was zo smerig dat zijn kleren aan hem waren vastgekoekt (“ze zeggen dat de sociaal werkers zijn kleren niet uit kregen”) en luizen en maden door zijn hoofdhuid kropen. De beschrijving van deze verloren zielen en de smerige, gewelddadige en lugubere gebeurtenissen mengt zich feilloos met de bezigheden en gesprekken van veelal zwartgallige en neergeslagen personages. Alsof geaccepteerd is dat alles wat om hen heen gebeurt tot de normaliteit van het dagelijks leven hoort. Enriquez voorkomt dat de verhalen een opeenvolging van smakeloosheden worden. Toch herinner ík mijn laatste citytrip naar de Catalaanse hoofdstad net iets anders.

Voor de goede smaak

Zoals in het werk van veel Argentijnse auteurs speelt de fascinatie met de verdwijning van mensen, in dit geval kinderen, een grote rol in dit boek. Het is diepgeworteld in het nationale geheugen. Op sommige momenten begint het dan ook te voelen alsof verschillende personages samenvloeien: het Engeltje wordt het jongetje van Raval, het jongetje van Raval wordt de Superpibe: doodgereden door een vrachtwagen en na jaren teruggekeerd in Buenos Aires zonder een schrammetje, zoals vele andere verdwenen kinderen. Ik zal voor de goede smaak de beschrijving van het verongelukte lichaam achterwege laten.

In ‘Waar ben je hart’ volgen we een vrouw die een obsessieve seksuele aantrekking ontwikkelt tot zieke mannen. Niet tot mannen met nierklachten (“ja je ging dood als je nieren niet meer werkten, maar dat liet me koud”) of neurologische aandoeningen (“met stuiptrekkingen en verstandelijke beperkingen en verlammingen had ik geen affiniteit”). Het liefst luistert ze naar afwijkende hartgeluiden. Voor ieder wat wils. Een cd met de titel ‘Harttonen’ was haar beste, meest erotisch opwindende aankoop ooit. Uiteindelijk vindt ze haar zielsverwant. Ze wil het liefst het hart in haar hand voelen kloppen “tot het stopte, de wanhopige kleppen zien openen en sluiten in de openlucht”.

Obsessieve drang

Klassieke thema’s binnen het horrorgenre passeren in De gevaren van roken in bed de revue: spookverhalen, geesten, moord, obsceniteit, geweld, verminking. Het lichaam speelt in het werk van Enriquez, zoals in de beschreven verhalen hierboven, een grote rol: deze is geregeld naakt, dood, verminkt, verongelukt, ziek, of wordt opgegeten. Veel personages hebben een obsessieve drang naar deze lichamen. Sadistisch en obsceen, maar ook grappig. Het gevaar van roken in bed? Het gaat wel eens fout.

Mariana Enriquez, De gevaren van roken in bed, Uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam, 2022, ISBN 9789403105512, 194 pag., €23,99, vertaling (Spaans): Peter Valkenet

Lees ook onze recensie van Dingen die we verloren in het vuur van Mariana Enriquez of Ons deel van de nacht.

Gerelateerde berichten

Jaguar

Jaguar

In zijn debuutroman Jaguar vertelt de Colombiaanse schrijver Santiago Wills de bloedige recente geschiedenis van zijn land aan de hand van het levensverhaal van de paramilitaire commandant Martín Pardo en zijn half tamme jaguar Ronco.

Lees meer
De vlaktes

De vlaktes

De vlaktes van de Argentijnse schrijver Federico Falco (1977) behoorde in 2020 tot de finalisten voor de Spaanse Premio Herralde de Novela en is nu in het Nederlands vertaald. Een boek over rouw en verlies, die de verteller de stad doen ontvluchten en terugkeren naar het landschap van zijn jeugd, de uitgestrekte pampa. In de stilte kijkt hij terug op de breuk met zijn geliefde. De moestuin en zijn herinneringen helpen hem zich opnieuw te hechten, aan de eindeloze vlaktes om hem heen.

Lees meer
Blauwe Tomaten

Blauwe Tomaten

In Blauwe Tomaten, een meeslepend werk van de Curaçaose schrijfster Elodie Heloise, keert de 28-jarige Dominique terug naar het eiland waar ze een deel van haar jeugd doorbracht. Terwijl ze samen met haar vriend Marlo onderdak vindt in zijn ouderlijk huis, is de terugkeer weinig idyllisch. Ze moet de confrontatie aangaan met onduidelijke, pijnlijke herinneringen, waarin haar moeder en zij leden onder het geweld van haar vader. De herontdekking van het eiland onthult verdrongen en verborgen trauma’s in Dominique’s geheugen, maar brengt ook verzoening met zich mee.

Lees meer
agsdix-null

Politiek & Maatschappij

agsdix-null

Kunst & Cultuur

agsdix-null

Vrije tijd & Toerisme

agsdix-null

Economie & Ondernemen

agsdix-null

Milieu en Natuur

agsdix-null

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This