Column Colombia

Terug naar de Comunas van Medellín

20 december 2020

Nico Verbeek

In juni 1991 vloog een helikopter van de regering van het departement Antioquia naar een finca in de buurt van Medellín om Pablo Escobar op te halen en hem naar La Catedral te brengen, de luxueuze gevangenis waar hij het iets meer dan een jaar zou volhouden. Dat jaar was een van de meest gewelddadige uit de geschiedenis van de stad: volgens politiecijfers kwamen er dat jaar maar liefst 7081 mensen op gewelddadige wijze om het leven. Het tijdschrift Semana vroeg zich in een artikel af of in Medellín een burgeroorlog aan de gang was.

Die veronderstelde ‘burgeroorlog’ werd voor het eerst beschreven in een historisch document dat in december 2020 precies dertig jaar geleden werd gepubliceerd: No Nacimos pa’ semilla (‘Wij zijn niet geboren om oud te worden’) van de onderzoeker, journalist en latere burgemeester Alonso Salazar: het directe, genadeloze en onopgesmukte verslag van het leven van de sicario’s (huurmoordenaars) en bendeleden in de comunas, de achterbuurten van Medellín. In het boek praten de hoofdrolspelers, in hun eigen straattaal, hun parlache, over hun leven en streven, waarin een vroege dood het enige zekere is en waar de enige wet die functioneert de wet van de zwaartekracht is.

Een van de meest vergeten wijken van de stad was de Comuna Nororiental, een verzameling van de meest armzalige en gewelddadige sloppenwijken van de stad. Van oudsher organiseerden jongeren in deze wijken zich in pandillas (jeugdbendes), een bekend fenomeen in marginale wijken van derdewereldsteden, waar armoede en criminaliteit samengaan. Door het contact met de drugsorganisaties ontstond in Medellín het fenomeen van de sicario’s, de ‘kinderen die doden’. De drugshandel gebruikte het jeugdgeweld voor haar eigen doeleinden en maakte van gewone bendeleden nietsontziende huurmoordenaars.

De opkomst van de drugshandel en de maffia vond plaats in een periode dat de traditionele instituties hun geloofwaardigheid volkomen hadden verloren. De politieke partijen waren corrupt en ideeënloos en hadden geen enkele band met de bevolking, de kerk verloor haar geestelijk leiderschap en de overheid schitterde in alle opzichten door afwezigheid. De bewoners in de wijken waren daarom volkomen op zichzelf aangewezen en de leiders van de bendes vormden een de facto-regering.

Nieuwe rijken van de drugsindustrie, zoals Pablo Escobar, profiteerden van deze situatie en wierpen zich op als de belangenbehartigers van de arme buurten, sponsorden sportactiviteiten en reactiveerden een speciaal religieus gevoel. De verleiding van het ‘snelle geld’ vormde de belangrijkste corrumperende factor. Onder invloed van de drugsbaronnen ontstond de zogenaamde markt van de dood. De jongeren werden geronseld om het vuile werk voor de maffia op te knappen: het vereffenen van rekeningen met tegenstanders, het straffen van dealers die niet betaalden en de oorlog met de autoriteiten. Moord veranderde in een handelswaar, de bendeleden vormden een onderdeel van een gestructureerde onderneming, ze waren ‘slechts’ de uitvoerders.

In No Nacimos pa’ semilla werd het leven in deze nieuwe vrijstaten beschreven vanuit de bewoners zelf en dat maakte meteen een verpletterende indruk. Voor de rest van de inwoners van Medellín was het een eerste kennismaking met de wereld achter de bommenleggers en moordenaars op de motor die dagelijks het nieuws bepaalden. En voor de beleidsmakers en politici was een waarschuwing en een spiegel die werd voorgehouden: hoe de overheid een complete generatie van jongeren aan hun lot had overgelaten.

Het boek van Salazar kreeg in latere jaren navolging van andere schrijvers en artiesten, onder andere regisseur Victor Gaviria die met films als Rodrigo D: No futuro (1990) en La vendedora de rosas (1998) en met behulp van ‘natuurlijke’ acteurs dezelfde problematiek in de achterbuurten van Medellín liet zien. Een buitenlands voorbeeld waarin uitgebreid wordt verhaald over dergelijke wijken-vrijstaten is de Cidade de Deus, de film van de Braziliaanse directeur Fernando Meirelles uit 2002.

De tragiek van het dertigjarig jubileum van No Nacimos pa’ semilla is wel dat de situatie in de comunas van Medellín na al die jaren niet wezenlijk is veranderd. Nog steeds maken in een groot deel van de wijken in de periferie van de stad enkele bendes, vaak gelieerd aan grotere misdaadorganisaties, de dienst uit. In die zin is het lezen of herlezen van Salazars boek allerminst ouwe geschiedenis, noch science fiction, maar eerder een soort van deja vu

Gerelateerde berichten

Politiek vanuit de keuken

Politiek vanuit de keuken

Misschien deed hij het, omdat het gewoon praktisch was. Misschien wilde hij graag laten zien dat hij als presidentskandidaat mijlenver afstaat van al die andere politici die het land al sinds de onafhankelijkheid naar z’n mallemoer helpen. Rodolfo Hernández gaf zijn overwinningsspeech niet vanaf een podium in een dure congreszaal in de hoofdstad Bogotá, maar in de keuken van z’n eigen woning. En opnieuw kreeg hij alle aandacht van de media en voor de zoveelste keer wist hij zich te onderscheiden van het ‘politieke gespuis’.

Lees meer
Mislukte huwelijksreis

Mislukte huwelijksreis

De Colombiaanse badplaats Cartagena is zonder twijfel de favoriete bestemming voor pasgetrouwden op huwelijksreis. De historische stad aan de Caribische kust heeft een pittoreske bemuurde binnenstad met gebouwen uit de koloniale tijd en verschillende andere toeristische attracties zoals het beroemde Castillo de San Felipe. En in de buurt liggen tientallen paradijselijke eilanden met kilometerslange stranden, voorzien van hagelwit zand en eindeloze rijen palmbomen. Exotischer krijg je het niet.

Lees meer
De Hoogste Wijk van Medellín

De Hoogste Wijk van Medellín

De Hoogste Wijk van Medellín, zo heet het boek waar ik met alle plezier reclame voor ga maken in deze column. In het boek staan twintig verhalen over twintig kinderen die door een speling van het lot terecht zijn gekomen in een van de achterstandswijken in Medellín. Het is een uitgave van de stichting Children of Medellín, voorheen Straatkinderen van Medellín.

Lees meer

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This