Politiek & Maatschappij

Politiek in tijden van corona

12 maart 2021

Auteur: Els Hortensius

Peru in de aanloop naar de verkiezingen begin april

Maar liefst achttien kandidaten doen mee aan de presidentsverkiezingen in Peru op 11 april 2021. De versnippering maakt het moeilijk om op voorhand een beeld te krijgen van de mogelijke winnaars. Voor de meeste Peruanen heeft de politiek afgedaan, getekend als zij is door corruptieschandalen. Is er nog iemand die puin kan ruimen en het land opnieuw kan opbouwen?

De avondklok, we beginnen er in Nederland langzaam een beetje aan te wennen. Peru had daar in 1992 al mee te maken nadat toenmalig president Alberto Fujimori een zogenaamde autocoup had gepleegd. Hij had het Congres buiten werking gesteld en de grondwet opgeschort en kreeg zo zijn handen vrij om harde economische hervormingen door te voeren, in lijn met de wensen van de Wereldbank. Tegelijkertijd gaf de coup hem alle vrijheid bij de inzet van het leger in de strijd tegen de terreurbeweging Sendero Luminoso (Lichtend Pad). Na tien jaar had het geweld van de guerrilla ook het centrum van Lima bereikt en begonnen de inwoners van de hoofdstad zich zorgen te maken. Maar of de avondklok bescherming bood?

Om iets te begrijpen van de huidige situatie in Peru moeten we ruim dertig jaar terug in de tijd. Twee jaar voor zijn autocoup, in 1990, had Fujimori de presidentsverkiezingen gewonnen door in de tweede ronde schrijver Mario Vargas Llosa te verslaan. Beide kandidaten stonden voor een neoliberaal beleid, in reactie op de sociaaldemocraat Alan García, onder wiens regering het land economisch aan de rand van de afgrond was gekomen met een hyperinflatie van 2.000 procent op jaarbasis. Ook was de strijd tegen de guerrilla tijdens zijn bewind uitgemond in een vuile oorlog, zonder oplossing in zicht.

Dictaduras en dictablandas

Fujimori bleef tien jaar aan de macht, totdat hij in 2000 werd afgezet en uiteindelijk, veroordeeld voor corruptie, in de gevangenis eindigde.  Zijn bewind luidde feitelijk een nieuw tijdperk in de Peruaanse politiek in, dat gekenmerkt werd door het hierboven al genoemde neoliberale beleid van privatisering en bezuinigingen.

Net als andere landen in de regio kent Peru geen lange geschiedenis van democratische verkiezingen met algemeen kiesrecht of sterke partijen. De opeenvolging van dictaturen of een zachtere vorm ervan (in het Spaans zo treffend genoemd dictaduras y dictablandas) maakt van de politieke partijen zwakke organisaties, zonder achterban of programma. “De jarenlange onderdrukking van partijen die de kant van het volk kozen, het anticommunisme, het geweld van de jaren tachtig dat het land nog altijd verdeelt, werken ons tegen”, vertelt de Peruaanse Carmen Espinoza, directeur van de feministische organisatie Movimiento Manuela Ramos. “De huidige politieke partijen zijn organisaties waarbij ideologie geen rol speelt.” Splinterpartijen, populisten en kleine caudillos (potentaten) zoals Fujimori’s dochter Keiko bepalen het beeld.

Twintig jaar nadat Fujimori senior werd afgezet hobbelt Peru nog altijd van crisis naar crisis. De zes laatste presidenten zijn allen beschuldigd van corruptie. En de coronapandemie heeft het falen van tientallen jaren neoliberaal beleid pijnlijk duidelijk gemaakt. Het gezondheidssysteem is door jarenlange bezuinigingen compleet ingestort en  was op geen enkele wijze voorbereid op de pandemie. Het gevolg is dat Peru in Latijns-Amerika een van de zwaarst getroffen landen is. Vanaf september vorig jaar daalde het aantal besmettingen, om vanaf begin januari weer een stijging te laten zien. Volgens de officiële cijfers zijn ruim 46.000 Peruanen aan het COVID-19 virus overleden. Een andere sector waarop jarenlang is bezuinigd is het onderwijs. Vanwege corona werden de scholen gesloten en in plaats daarvan organiseerde de overheid  televisie uitzendingen (Aprendo en casa – Thuis leren), maar die bereikten slechts een deel van de leerlingen. Naar schatting bijna een kwart miljoen kinderen heeft het afgelopen jaar het basisonderwijs voortijdig verlaten. Het geweld tegen vrouwen is toegenomen, nu vrouwen gedwongen werden onder hetzelfde dak als hun agressor te blijven.

Tel hierbij op dat een groot deel van de Peruanen over geen enkele sociale of financiële zekerheid beschikt: werkzaam in de informele sector zijn ze voor hun inkomsten op zichzelf aangewezen. Inkomsten die wegvallen wanneer ze gedwongen worden in quarantaine te gaan en waarbij de overheid geen enkele compensatie biedt.

Presidentsverkiezingen

Op 11 april worden ook 130 nieuwe congresleden gekozen, maar de meeste aandacht gaat toch uit naar de verkiezing van een nieuwe president. Aan de presidentsverkiezingen doen maar liefst achttien kandidaten mee. Omdat de kans klein is dat al bij de eerste ronde een van de kandidaten de meerderheid haalt, vindt naar alle waarschijnlijkheid in juni een beslissende ronde plaats tussen de twee kandidaten met de meeste stemmen.

Politiek analist Luis Benavente stelt in Andina dat het verkiezingspanorama er dit jaar heel anders uitziet dan in het verleden, toen er zich twee maanden voor de verkiezingen meestal al duidelijke koplopers aftekenden. “Het is nu anders, er is niemand die eruit springt, geen leider die aanspreekt, die hoop en enthousiasme wekt. Het toont de crisis van leiderschap in Peru en het laat ook zien hoe verdeeld we als Peruanen tegenover elkaar staan.”

Nieuw is wel de rijzende ster van Yonhy Lescano, geeft Benavente aan. Yonhy Lescano is kandidaat namens Acción Popular, een van de zeer weinige politieke partijen met een inhoudelijke geschiedenis: het was onder meer de partij van Fernando Belaunde Terry, president na het einde van de militaire dictatuur eind jaren zeventig, begin jaren tachtig. En inderdaad is het voormalig congreslid Lescano de afgelopen twee weken zo gestegen in de peilingen dat hij een serieuze bedreiging lijkt te vormen voor de man die tot nu toe als de grootste kanshebber werd beschouwd: George Forsyth. Forsyth is oud-burgemeester van de Limeense wijk La Victoria en oud-voetballer.

Het was de afgelopen weken plotseling onzeker of Forsyth überhaupt zou mogen deelnemen. Zijn kandidatuur werd in eerste instantie door de kiesraad afgewezen omdat hij geen openheid gegeven zou hebben over zijn economische activiteiten. In afwachting van een definitief besluit hierover gaat Forsyth gewoon door met campagnevoeren. Hij en zijn rechtse partij Victoria Nacional gingen tot half februari aan de leiding met ongeveer 16 procent van de stemmen. Het is niet heel duidelijk waar hij voor staat, maar omdat hij vrij nieuw is in de politiek en geen corruptieverleden heeft, doet hij het goed bij veel kiezers. Sinds eind februari zit hij volgens de peilingen echter in een dalende lijn, de race is dus nog niet gelopen. Volgens politiek analist Benavente zijn er maar liefst tien kandidaten die op dit moment kans maken op de tweede ronde.

We noemen er hier nog twee. Als eerste Verónika Mendoza van Juntos por el Perú (Samen voor Peru, foto). Zij is jong, links, feministe en staat op ongeveer 14 procent. Maar volgens Carmen Espinoza van Movimiento Manuela Ramos zal zij het in een tweede ronde zeker afleggen tegenover een rechtse kandidaat, omdat links slecht ligt bij een groot deel van de Peruanen, mede vanwege de associatie met Sendero Luminoso.

Een andere mogelijkheid is Keiko Fujimori. Zij deed, net als Verónika Mendoza, ook mee in 2016 en haalde toen in de eerste ronde bijna 40 procent van de stemmen. Toch moest zij het toen in de tweede ronde afleggen tegen Pedro Pablo Kuczynski, die in de eerste ronde op 20 procent uit kwam. Dit keer is de kans dat zij het gaat winnen klein omdat de publieke weerstand tegen haar sterk gegroeid is. Beschuldigd van corruptie zat zij al enkele malen vast. Het helpt haar ook niet dat ze verklaard heeft dat ze haar vader, die een gevangenisstraf van 25 jaar uitzit, gratie zal verlenen mocht zij president worden.

De kiezers

De kiezers, daar gaat het uiteindelijk om. Volgens politiek analist Benavente heeft de helft van de kiezers zijn keuze nog niet bepaald. Carmen Espinoza vertelt dat de Peruanen geen vertrouwen meer hebben in het politieke systeem. “Ze gingen in november in groten getale de straat op om de democratie te verdedigen, maar ze willen niet stemmen. De corruptie heeft afgerekend met de politieke elite en de coronapandemie heeft ons falen op het gebied van basisvoorzieningen, zoals gezondheidszorg, onderwijs en transport pijnlijk duidelijk gemaakt.” Wie zou de uitdaging aan kunnen om dit alles weer op te bouwen?

De onderwerpen die de Peruanen belangrijk vinden, werkgelegenheid, gezondheidszorg, de strijd tegen de corruptie en, vooral voor vrouwen, de afname van geweld en discriminatie, worden ook door de partijen genoemd. “Maar”, zegt Espinoza, “wat betreft de partijen die de corruptie willen aanpakken, dat zijn er maar enkelen… Er zijn er veel die zeggen dat ze er iets aan zullen doen, maar ik geloof hen niet. Ze hebben teveel corrupte kandidaten op hun kieslijsten staan.”

Peru kent een stemplicht, de Peruanen kunnen alleen door blanco te stemmen of door hun stem ongeldig te maken uitdrukking geven aan hun onvrede en frustratie. Dit jaar is het tweehonderd jaar geleden dat Peru onafhankelijk werd: 28 juli, de dag dat de nieuwe president geïnstalleerd zal worden. Maar of er reden is om feest te vieren?

Bronnen o.m: El Comercio, Andina, Movimiento Manuela Ramos,

Gerelateerde berichten

Zoektocht naar passend onderwijs voor iedereen

Zoektocht naar passend onderwijs voor iedereen

Onder de inheemse president Evo Morales heeft Bolivia een radicale onderwijshervorming doorgevoerd: meer nadruk op meertaligheid, interculturaliteit, dialoog, interactie en participatie van lokale gemeenschappen. Dat is een versterkte herwaardering van de talen en culturen van inheemse groepen. Naast successen zijn er ingewikkelde hobbels. Leraren zijn hiervoor vaak nog onvoldoende opgeleid of spreken de inheemse taal onvoldoende. En wat is de kwaliteit van het onderwijs? Ook begrijpt of deelt niet iedereen de Andesfilosofie van vivir bien, waardoor laagland inheemse groepen en Spaansprekenden zich niet altijd vertegenwoordigd voelen.

Lees meer
agsdi-globe

Politiek & Maatschappij

agsdi-portrait

Kunst & Cultuur

agsdi-camera

Vrije tijd & Toerisme

agsdi-income

Economie & Ondernemen

agsdi-leaves

Milieu en Natuur

agsdi-learn

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This