Politiek & Maatschappij

Inleiding Special Bolivia

7 april 2021

Maja Haanskorf

In de maanden april en mei besteden we extra aandacht aan Bolivia. Waarom deze special? Ieder land is uniek en ieder land kun je een ‘land van tegenstellingen’ noemen, om maar eens een geliefde omschrijving te citeren uit het genre reisgidsen. Bolivia vormt daarop geen uitzondering. Het land speelt evenmin een hoofdrol in de ontwikkelingen op het Latijns-Amerikaanse continent. In de Nederlandse en Belgische media zul je dan ook niet veel lezen over Bolivia. Voor de redactie van La Chispa is alleen dat gegeven al een reden om aan het land een special te wijden. Maar er is meer.

 

Bolivia is het enige land op het continent dat een president van inheemse komaf heeft gekend. Evo Morales, ooit een leider van de cocaboeren, was van 2006 tot 2019 aan de macht, waarmee hij ook de langstzittende president van het land was. Behalve inheems was hij ook een vertegenwoordiger van de zogenaamde ‘rode golf’, waarin aan het begin van deze eeuw in de meeste Latijns-Amerikaanse landen meer of minder linkse regeringen aan de macht kwamen. Morales was de laatste der Mohikanen (Venezuela rekenen we hier even niet mee, dat is een verhaal apart). Bolivia kent ook een van de hoogste percentages inheemse inwoners van Latijns Amerika.

Buen vivir

Bolivia is ook het land dat, samen met Ecuador, het begrip ‘buen vivir’ (goed leven) muntte en het zelfs opnam in de grondwet. Morales verwoordde het aldus: “Buen vivir betekent niet alleen denken in termen van inkomen per capita, maar ook in termen van culturele identiteit, gemeenschap, van harmonie zowel onderling als met Pachamama (Moeder Aarde)”. Ook al maakte hij het tot leidraad van zijn beleid, in de praktijk bleek het niet zo simpel. Denk aan TIPNIS, het plan om tegen de wil van de inheemse bewoners een weg aan te leggen door een natuurreservaat en inheems woongebied. Door de massale protesten heeft de regering van Morales bakzeil moeten halen.

Machtshonger

Na een omstreden grondwetswijzing wilde Morales eind 2019 voor een vierde keer opgaan voor het presidentschap. Hij werd echter beschuldigd van verkiezingsfraude en na druk van leger en politie gedwongen in ballingschap te gaan. Nieuwe verkiezingen eind 2020, zonder de kandidatuur van Morales, leverden weer een overwinning voor zijn partij de MAS (Beweging naar het Socialisme) op, met Luis Arce, de minister van Economie onder Morales, als nieuwe president. Al eerder vertoonde de regering van Morales trekjes van machtshonger; regelmatig werden departementale en gemeentelijke bestuurders die tot de oppositie behoorden beschuldigd van corruptie en andere vergrijpen en gedwongen tot aftreden. Vervolgens trad vaak een partijlid van de MAS aan.

Grondstoffenvloek

Het (gedwongen) aftreden van Morales eind 2019 was niet alleen voor Bolivia een turbulent gebeuren, maar het biedt ook een kijkje op de problemen waar ‘links’ in de regio mee worstelt en hoe ‘rechts’ daar profijt van probeert te trekken. Daarnaast laat het lange bewind van Morales zien hoe inderdaad ‘macht corrumpeert’ en hoe moeilijk het is om te ontkomen aan de ‘grondstoffenvloek’. Want ook al gebruikte Morales de opbrengsten uit het extractivisme voor de financiering van armoedebestrijding, het land blijft daarmee afhankelijk van grondstofprijzen op de wereldmarkt en het behoud van Pachamama is daar niet mee gediend. De nieuwste loot aan de grondstoffentak is lithium.

Arrestaties

Hoewel Arce bij zijn aantreden als president een “regering van eenheid” beloofde, heeft hij half maart de voormalige interim-president Jeanine Añez en twee ministers uit haar regering laten arresteren op beschuldiging van terrorisme, opruiing en deelname aan een complot. Saillant detail is dat deze actie kwam een week nadat de MAS bij lokale en regionale verkiezingen verliezen had geleden. Zo werd Eva Coppa, die eerder uit de MAS was gezet, tot burgemeester gekozen van El Alto, de stad die als bolwerk van de MAS gold. Volgens meerdere politieke waarnemers zou de MAS erop zinnen om gekozen burgemeesters en gouverneurs van de oppositie weg te krijgen met beschuldigingen van fraude en andere misdaden. Evo Morales is nog steeds de leider van de partij en zijn stem weegt zwaar.

Corona

En dan is er de coronapandemie, die op grote schaal in het land huishoudt. In een overzicht van sterftecijfers van de John Hopkins Universiteit staat Bolivia op de achtste plaats in Latijns Amerika, na landen als Mexico, Brazilië en Peru. Deze cijfers kunnen hoger liggen doordat de rapportering niet altijd nauwkeurig is. Arce ging voortvarend te werk. Met het land aan het einde van de vaccinatielijn, maakte hij tachtig miljoen dollar vrij om het verkrijgen van vaccins te versnellen. De overheid verwierf ook snel 1,6 miljoen Covid-tests voor een landelijke gratis testcampagne. Ook vervulde hij onmiddellijk zijn meest dringende verkiezingsbelofte door financiële hulp te bieden aan een derde van de bevolking en belasting te heffen op grote vermogens. Intussen vreest het land een derde golf, vooral door de mogelijke komst van de Braziliaanse mutatie van het virus.

Che Guevara

Van een andere orde, maar tegelijk ook niet, is dat Che Guevara, de man van de Cubaanse Revolutie naast Fidel Castro, op 9 oktober 1967 in het Boliviaanse plaatsje La Higuera werd geëxecuteerd, in opdracht van president René Barrientos. Een jaar eerder was Che naar Bolivia vertrokken waar hij een revolutionair rebellenleger begon te rekruteren. Erg veel kwam er niet van terecht. Ten onrechte had hij gemeend dat Bolivia aan de juiste voorwaarden voldeed om van daaruit de revolutie uit te breiden over heel Zuid-Amerika. Immers, in 1952 had de Movimiento Nacionalista Revolucionario (MNR) al een nationale opstand georganiseerd die uiteindelijk een revolutie werd, de eerste in Latijns Amerika na 1945. Tegenwoordig maakt La Higuera deel uit van een toeristische ‘Che Guevara Route’.

Wat kunt u verwachten?

In de special zullen bovenstaande facetten van Bolivia in diverse artikelen aan de orde komen. Daarnaast besteden we ruim aandacht aan de precolumbiaanse tijd, zoals de opgravingen van de Tiwanaku-cultuur en de ‘verticale’ Andes-economie, en het verzet van de inheemse bevolking tijdens de koloniale periode. Ook de stand van het onderwijs, de betekenis van klederdracht en de plaats van religie komen aan bod. Speciale aandacht is er voor het milieu: hoe gaat Bolivia om met klimaatverandering en wat dragen schooltuinen en milieueducatie bij aan bescherming van het regenwoud? De special is een ‘werk in uitvoering’, dus laat u verrassen door onverwachte bijdragen en houd ook de nieuwsberichten over Bolivia in de gaten.

Geografie en bevolking

Bolivia is 27 maal Nederland en in Zuid-Amerika is het een land in de middenmoot. Het land heeft twee grote buren: Brazilië in het (noord)oosten en Argentinië in het zuiden. In het noordwesten grenst Bolivia aan het iets grotere Peru, in het zuidwesten aan het kleinere Chili en in het zuidoosten aan het kleinere Paraguay. Chili was het land dat Bolivia zijn toegang tot de zee, de Stille Oceaan, afnam. In 1897 werd dit verlies bevestigd in een internationaal verdrag. Met Paraguay voerde Bolivia van 1932 tot 1935 een bloedige oorlog met als gevolg 65 duizend doden en gewonden en verlies van grondgebied.
De inheemse hoog- en laaglandindianen maken samen de meerderheid van de bevolking uit. Daarnaast is er een kleine groep Uru-indianen, die vooral rond het Titicacameer woont op de grens van Bolivia en Peru. De rest van de bevolking bestaat uit mestiezen of cholos en blanken of criollos die afstammen van de Spanjaarden.
Het land heeft  hoge Andestoppen en zompige laaglanden die overgaan in het Amazonegebied. Het koude en droge hoogland, de Altiplano, ligt op zo’n 3.500 meter tussen de beide bergketens van de Andes die toppen hebben tot boven de 6.000 meter. Hier wonen vooral Aymara’s, maar de meesten leven vandaag de dag in de stad El Alto, dat samen met  hoofdstad La Paz de dichtstbevolkte stad van Bolivia is. De oostelijke laagvlaktes, ofwel el Oriente, bestrijken twee derde van het grondgebied en hier wonen vooral Quechua’s. De valleien (los Valles) bevinden zich tussen de Andes en de oostelijke vlaktes. De hoogte varieert tussen de 1000 en 2000 meter.

 

Deze bijdrage is onderdeel van de Bolivia special (april/mei 2021)

 

Gerelateerde berichten

Zoektocht naar passend onderwijs voor iedereen

Zoektocht naar passend onderwijs voor iedereen

Onder de inheemse president Evo Morales heeft Bolivia een radicale onderwijshervorming doorgevoerd: meer nadruk op meertaligheid, interculturaliteit, dialoog, interactie en participatie van lokale gemeenschappen. Dat is een versterkte herwaardering van de talen en culturen van inheemse groepen. Naast successen zijn er ingewikkelde hobbels. Leraren zijn hiervoor vaak nog onvoldoende opgeleid of spreken de inheemse taal onvoldoende. En wat is de kwaliteit van het onderwijs? Ook begrijpt of deelt niet iedereen de Andesfilosofie van vivir bien, waardoor laagland inheemse groepen en Spaansprekenden zich niet altijd vertegenwoordigd voelen.

Lees meer
agsdi-globe

Politiek & Maatschappij

agsdi-portrait

Kunst & Cultuur

agsdi-camera

Vrije tijd & Toerisme

agsdi-income

Economie & Ondernemen

agsdi-leaves

Milieu en Natuur

agsdi-learn

Onderzoek & Wetenschap

Blijf op de hoogte

Adverteren op onze website?

Dat kan! Tegen een scherp tarief plaatsen wij uw advertentie.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf u in en ontvang onze digitale nieuwsbrief met een overzicht van onze nieuwe artikelen.

Volg ons op social media

Wees als eerste op de hoogte van nieuwe artikelen en deel artikelen met uw netwerk.

Share This